Nói không với Văn hóa vứt bỏ: Từ Huấn quyền của Đức Thánh Cha Phanxicô đến trách nhiệm của người Ki tô hữu

Nếu một ngày, giá trị của bạn chỉ được định đoạt bằng việc bạn “còn hữu dụng” hay không, bạn sẽ cảm thấy thế nào? Đáng buồn thay, đó lại chính là luật chơi ngầm của xã hội hiện đại – nơi chủ nghĩa thực dụng đang lên ngôi và cổ xúy cho một lối sống tàn nhẫn mà Đức Thánh Cha Phanxicô gọi là: Văn hóa vứt bỏ. Không dừng lại ở những ly nhựa, túi nilon hay đồ công nghệ lỗi thời, nền văn hóa này Đức Thánh Cha Phanxicô cảnh báo liên tục từ năm 2013 như một căn bệnh đang âm thầm đào thải cả người già, người nghèo và những mảnh đời yếu thế. Đã đến lúc chúng ta phải dừng lại, nhìn thẳng vào sự băng hoại này dưới ánh sáng Tin Mừng để cùng tìm kiếm những phương thuốc chữa lành cho tâm hồn.

Nếu chỉ hiểu cụm từ này theo nghĩa sinh thái tự nhiên là việc dọn rác hay hạn chế đồ nhựa một lần thì chúng ta mới chỉ nhìn thấy phần ngọn của vấn đề. Thông điệp này thực chất là một hồi chuông cảnh tỉnh về cuộc khủng hoảng đạo đức, của sự vô cảm và sự suy giảm trong đời sống đức tin qua hai Thông điệp lớn của Giáo Hội:

1. Sự phủ nhận ơn ban và tội lỗi vô ơn với Đấng Sáng Tạo (Theo Thông điệp Laudato Si’)

Trong Thông điệp Laudato Si’ (năm 2015) về sinh thái toàn diện, Đức Thánh Cha Phanxicô nhấn mạnh rằng Trái Đất và vạn vật không phải là tài sản vô chủ để con người tùy ý khai thác trục lợi. Văn hóa vứt bỏ bắt nguồn từ một sai lầm siêu hình nghiêm trọng: Con người tự xem mình là chủ sở hữu tuyệt đối thay vì là người quản lý sản nghiệp của Thiên Chúa. Khi thế gian biến vạn vật từ “Mater” (Người Mẹ / Sự sống được ban tặng) thành “Matter” (Vật chất đơn thuần), chúng ta đã tước đi giá trị thánh thiêng mà Thiên Chúa đã phú bẩm cho công trình sáng tạo.

Khi một xã hội cổ xúy thói quen “mua sắm, xài một lần rồi ném đi”, con người sẽ đánh mất linh đạo biết ơn. Việc lãng phí thức ăn hay tàn phá tài nguyên thiên nhiên bừa bãi, xét về mặt luân lý, chính là hành vi cướp đi cơ hội sống của những người nghèo khổ và thể hiện thái độ xúc phạm đến Thiên Chúa.

Thực trạng: Hãy nhìn vào những bàn tiệc cưới, tiệc tùng ngập tràn thức ăn thừa bị bỏ lại, trong khi ngoài kia vẫn còn bao nhiêu cụ già, em nhỏ lang thang cơ nhỡ gom từng bữa cơm từ thiện. Hay vòng xoáy “săn sale” vô tội vạ trên các sàn thương mại điện tử, tích lũy vật chất thừa mứa rồi vứt bỏ, vô tình lỗi phạm đến đức công bằng và hủy hoại “Ngôi nhà chung” mà Chúa trao phó.

2. Bản chất Luân lý: Biến con người thành “Hàng hóa” và xúc phạm Phẩm giá Thụ tạo (Theo Thông điệp Fratelli Tutti)

Đào sâu hơn trong Thông điệp Fratelli Tutti (năm 2020) về tình huynh đệ và tình bằng hữu xã hội, Đức Thánh Cha Phanxicô vạch trần nỗi đau đớn lớn nhất của văn hóa vứt bỏ: nó không nằm ở những bãi rác vật chất phình to mỗi ngày, mà nằm ở chỗ nó đang vứt bỏ chính con người, chà đạp lên giáo lý về Phẩm giá con người vốn được dựng nên theo hình ảnh Thiên Chúa. Dưới ngẫu tượng của đồng tiền và hiệu suất, con người dần bị định giá giống như một món hàng: có ích thì giữ lại, hết giá trị thì đào thải. Nền văn hóa đáng sợ này đang trực tiếp tấn công vào những mảnh đời yếu thế:

Thực trạng: Đó là những câu chuyện xót xa về các cụ già neo đơn bị chính con cái đùn đẩy trách nhiệm phụng dưỡng, hoặc bị bỏ mặc trong cô độc vì “không còn tạo ra thu nhập”. Đó là cái nhìn e dè, thờ ơ trước một người vô gia cư nằm co quắp trên vỉa hè vào những đêm mưa lạnh — chúng ta bước vội qua họ như thể họ là một phần “phế thải” khuất mắt của đô thị. Hay thực trạng sa thải lao động trung niên (trên 45 tuổi) tại các khu công nghiệp khi họ giảm sút sức khỏe để thay bằng lao động trẻ khỏe hơn. Con người ở đây bị trục lợi như một công cụ: khi hết năng suất thì bị đào thải không thương tiếc.

Ba phương thức cốt lõi để “Đi ngược dòng” và Hoán cải tận căn

Để thực thi Huấn quyền của Đức Thánh Cha, người Kitô hữu không thể thỏa hiệp với thế gian, mà được mời gọi dấn thân vào một cuộc hoán cải sinh thái và hoán cải tâm hồn thông qua ba linh đạo sau:

• Linh đạo của sự Dịu dàng (Culture of Tenderness): Chữa lành sự lạnh lùng của xã hội bằng cách học theo căn tính của Đức Kitô: biết trắc ẩn, chăm sóc, lắng nghe và cúi mình trước những nỗi đau của tha nhân. (Ví dụ thực tế: Thay vì lướt qua vô cảm, hãy dừng lại hỏi han hoặc mua giúp cụ già một tấm vé số, xem họ như người anh em trong Chúa).
• Văn hóa Gặp gỡ và Hiệp hành (Culture of Encounter): Thay vì coi người khác là công cụ để trục lợi, hãy nhìn nhận mỗi con người xuất hiện trong đời ta là một món quà thánh thiêng và duy nhất. Sứ vụ hiệp hành đòi hỏi chúng ta phải lôi kéo những người bị gạt ra bên lề, người nghèo khổ, người khuyết tật trở lại tâm điểm của tình liên đới cộng đồng. (Ví dụ thực tế: Dành thời gian trò chuyện, chăm sóc cha mẹ già yếu thay vì chỉ chu cấp tiền bạc một cách bổn phận và xa cách).
• Tự nguyện Khó nghèo và “Tiết độ Hạnh phúc” (Happy Sobriety): Thực hành linh đạo mến chuộng sự nghèo khó trong tâm hồn để giải thoát mình khỏi vòng xoáy của chủ nghĩa tiêu thụ. Sự tiết độ Kitô giáo giúp ta biết đủ, biết sẻ chia và tìm thấy niềm vui trong mối tương quan với Chúa và tha nhân hơn là phụ thuộc vào việc sở hữu vật chất. (Ví dụ thực tế: Sống chừng mực trong các bữa tiệc, trân trọng của ăn hằng ngày Chúa ban và tái sử dụng đồ đạc bằng tinh thần tiết kiệm).

“Nói không với văn hóa vứt bỏ” là lời mời gọi hoán cải tận căn trong sâu thẳm đời sống đức tin. Sống thông điệp này là cách chúng ta làm chứng cho một Thiên Chúa của sự sống — Đấng không bao giờ bỏ rơi hay vứt bỏ bất cứ một ai. Hãy dừng lại một nhịp trước khi quyết định ném đi một món đồ, và quan trọng hơn, hãy dừng lại để chìa tay ra với một cuộc đời đang bị xã hội lãng quên tại chính quê hương chúng ta.

Nguồn: tgpsaigon.net/