Trong những ngày cuối tuần vừa qua, Đức Hồng y Robert McElroy, Tổng Giám mục Washington, D.C., đã đề cập đến hai trong những thách đố nổi bật của thời đại chúng ta: sự xuất hiện nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo và cách thức đối xử với người di cư và người tị nạn.

Trong cả hai bài phát biểu, Đức Hồng y đều trở lại với cùng một câu hỏi nền tảng: Chúng ta đang trở thành một xã hội như thế nào, và làm thế nào để bảo đảm rằng phẩm giá con người vẫn được đặt ở vị trí trung tâm?

Ngày 26 tháng 9, tại Đan viện Thánh Anselmô, trong khuôn khổ kỷ niệm lần thứ 52 Bài diễn thuyết Thomas Verner Moore, Đức Hồng y McElroy đã trình bày một bài thuyết trình về Thông điệp Magnifica Humanitas của Đức Giáo hoàng Lêô XIV, trong đó ngài suy tư về những hệ luận luân lý của trí tuệ nhân tạo và cuộc cách mạng kỹ thuật số.

Tối hôm sau, tại Nhà thờ Chính tòa Thánh Matthêu Tông đồ, ngài chủ tế và giảng trong Thánh lễ kỷ niệm ngày Thế giới Di dân và Người Tị nạn lần thứ 112. Ngài kêu gọi người Công giáo đối diện với những đau khổ của người di cư, thay vì “đi qua phía bên kia” như vị tư tế và thầy Lêvi trong dụ ngôn Người Samari nhân hậu.

Hai bài nói chuyện, xét chung, đã mang lại một suy tư về giáo huấn xã hội Công giáo trong bối cảnh một thời điểm văn hóa đang có nhiều biến chuyển.

Con người phải ưu tiên hơn công nghệ

Trong bài thuyết trình, Đức Hồng y McElroy cho rằng Giáo hội cần tích cực tham gia vào cuộc đối thoại toàn cầu về trí tuệ nhân tạo.

Dựa nhiều vào Magnifica Humanitas, ngài nhấn mạnh rằng tiến bộ công nghệ không thể chỉ được đánh giá dựa trên hiệu quả, đổi mới hay lợi ích kinh tế. Trái lại, tiến bộ ấy phải được đánh giá dựa trên tác động của nó đối với con người.

Đức Hồng y nêu bật sáu nguyên tắc nền tảng của học thuyết xã hội Công giáo – phẩm giá con người, công ích, mục đích phổ quát của của cải, nguyên tắc bổ trợ, tình liên đới và công bằng xã hội – như những định hướng thiết yếu để đánh giá các công nghệ mới nổi.

Ngài cảnh báo về điều Đức Giáo hoàng Lêô gọi là “mô hình kỹ trị”, một não trạng đặt niềm tin quá mức vào sức mạnh của công nghệ nhưng xem nhẹ trách nhiệm luân lý.

Theo Đức Hồng y McElroy, cách tiếp cận như thế có nguy cơ biến con người thành những điểm dữ liệu, những người tiêu dùng hoặc những đơn vị kinh tế, thay vì nhìn nhận họ là những nhân vị được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa.

Đối với Đức Hồng y, thách đố cốt yếu không phải là liệu công nghệ có tiếp tục phát triển hay không – điều chắc chắn sẽ xảy ra – nhưng là liệu nhân loại có đủ khôn ngoan để định hướng sự phát triển ấy nhằm phục vụ sự triển nở đích thực của con người hay không.

Lời mời gọi mở rộng cuộc đối thoại

Một trong những chủ đề nổi bật nhất trong bài thuyết trình là sự nhấn mạnh của Đức Hồng y McElroy rằng những quyết định về tương lai của trí tuệ nhân tạo không thể chỉ được giao phó cho các công ty công nghệ, các nhà nghiên cứu hay các chính phủ.

Thay vào đó, ngài kêu gọi xây dựng điều mà ngài gọi là một “khế ước xã hội cho thế giới kỹ thuật số”, quy tụ người lao động, các nhà lãnh đạo doanh nghiệp, các trường đại học, các cộng đồng tôn giáo, các giới chức chính phủ, cũng như đại diện của người nghèo và những người bị gạt ra bên lề xã hội.

Theo ngài, cuộc cách mạng kỹ thuật số đặt ra những vấn đề liên quan đến hầu như mọi khía cạnh của đời sống con người: việc làm, quyền riêng tư, giáo dục, chiến tranh, các tương quan gia đình, và thậm chí cả cách chúng ta hiểu về chính sự thật.

Điều đang được đặt ra không đơn thuần là việc phát triển những công cụ mới, nhưng là diện mạo của nền văn minh mà những công cụ ấy sẽ góp phần kiến tạo.

Nhận ra người thân cận bên vệ đường

Nếu bài thuyết trình về trí tuệ nhân tạo hướng đến tương lai, thì bài giảng của Đức Hồng y McElroy trong ngày Thế giới Di dân và Người Tị nạn lại tập trung vào một thách đố luân lý cấp bách của hiện tại.

Suy niệm về dụ ngôn Người Samari nhân hậu, ngài cho rằng cám dỗ mà người Mỹ ngày nay phải đối diện cũng chính là cám dỗ mà vị tư tế và thầy Lêvi đã gặp trong Tin mừng: nhìn thấy đau khổ, nhận ra đau khổ, rồi quay mặt đi.

Đức Hồng y đặt suy tư của mình trên hai truyền thống. Truyền thống thứ nhất là lời truyền dạy trong Kinh thánh, được nhắc đến xuyên suốt toàn bộ Thánh kinh, về việc chăm sóc người ngoại kiều, người góa bụa và trẻ mồ côi. Truyền thống thứ hai là chính lịch sử của Hoa Kỳ, một quốc gia được hình thành bởi những người di dân tìm kiếm tự do, cơ hội và nơi nương náu.

Trong suốt bài giảng, Đức Hồng y McElroy nhiều lần trở lại với hình ảnh đi sang phía bên kia đường và bước qua, không dừng lại.

Ngài mời gọi người Công giáo cũng như toàn thể xã hội tự vấn xem liệu họ đã trở nên quen thuộc với những đau khổ của người di cư, những gia đình đang phải đối diện với nguy cơ bị trục xuất, và những cộng đồng đang sống trong sợ hãi hay chưa.

Điểm chính trong lập luận của ngài là đời sống người môn đệ Đức Kitô đòi hỏi nhiều hơn việc quan sát hay cảm thông. Giống như người Samari nhân hậu, các tín hữu được mời gọi đến gần, băng bó những vết thương và đảm nhận trách nhiệm trước những đau khổ mà mình gặp phải.

Một tầm nhìn luân lý duy nhất

Dù bàn về trí tuệ nhân tạo hay vấn đề di dân, sứ điệp của Đức Hồng y McElroy vẫn nhất quán: tương lai phải được xây dựng trên tình liên đới thay vì loại trừ, trên trách nhiệm luân lý thay vì sự thờ ơ, và trên việc nhìn nhận rằng mỗi con người đều mang một phẩm giá bất khả xâm phạm.

Trong một nền văn hóa ngày càng được định hình bởi những biến chuyển công nghệ và sự phân cực chính trị, những suy tư của Đức Hồng y McElroy trong những ngày cuối tuần qua nhắc chúng ta rằng câu hỏi đầu tiên của Giáo hội không phải là điều gì có thể thực hiện được, nhưng là điều gì phục vụ con người.

Theo ngài, câu trả lời cho câu hỏi ấy sẽ quyết định không chỉ tương lai của công nghệ hay chính sách di trú, mà còn cả phẩm chất luân lý của xã hội mà tất cả chúng ta đang cùng nhau xây dựng.

Nguồn:  hdgmvietnam.com/