Tý Linh
theo Edoardo Giribaldi, Vatican News
triều đại giáo hoàng của mình, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã hàng trăm lần kêu gọi một sự hòa giải “không vũ trang và có sức giải giới”, và thúc giục “những kẻ cầm đầu chiến tranh” lắng nghe “một giai điệu vĩ đại hơn chính chúng ta”.
“Không vũ trang và có sức giải giới.” Với những lời này, vào lúc hoàng hôn ngày 8 tháng 5 năm 2025 – bình minh của triều đại giáo hoàng của ngài – Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã mô tả tầm nhìn của mình về hòa bình.
Ngài giải thích vào sáng Lễ Giáng Sinh rằng, sự im lặng của vũ khí không đến từ một lệnh ngừng bắn, và ngài càng làm rõ hơn sự khác biệt của mình với những thỏa thuận mong manh trong địa chính trị quốc tế.
Những thỏa thuận như vậy có nguy cơ khiến mọi lời kêu gọi hòa giải trở nên vô hiệu theo nghĩa tiêu cực: tước đoạt ý chí phản ứng, đáp lại hoặc chống đối của mọi người. Chính “sự chán chường to lớn” đó đe dọa len lỏi vào trái tim và những lời nói sáo rỗng.
Trong buổi ban phép lành Urbi et Orbi ngày 25 tháng 12, ngài đã chỉ ra chân trời của một “nền hòa bình hoang dã”, lấy cảm hứng từ nhà thơ Yehuda Amichai: một sự hòa giải nảy sinh “bất ngờ”, như những “bông hoa” dại, những bông hoa ngoan cường, với vẻ ngây thơ bề ngoài, mọc lên từ những vết nứt trên bê tông. “Mong rằng điều đó sẽ đến”, Đức Lêô nói về sự hòa hợp đó, “bởi vì cánh đồng cần nó”.
Hơn 400 lần nhắc đến từ “hòa bình”
Từ “hòa bình” xuất hiện hơn 400 lần trong các bài phát biểu của Đức Lêô XIV trong năm đầu tiên triều đại giáo haongf của ngài. Từ này được sử dụng trong nhiều ngữ cảnh khác nhau, bắt đầu từ các thành viên báo chí, những người đã tham dự cuộc gặp đầu tiên của Đức Giáo hoàng tại Hội trường Paul VI.
Đức Giáo hoàng nói: “Các bạn đang ở tuyến đầu” trong việc đưa tin về các cuộc chiến tranh và khám phá những khát vọng hòa giải ẩn chứa trong đó, đồng thời khuyến khích họ thúc đẩy một hình thức giao tiếp “có khả năng dẫn dắt chúng ta thoát khỏi ‘Tháp Babel’ mà đôi khi chúng ta thấy mình đang mắc kẹt, thoát khỏi sự hỗn loạn của những ngôn ngữ thiếu tình yêu thương, thường mang tính ý thức hệ hoặc phe phái”.
Vì hòa bình không thể ngự trị dưới những lá cờ. Trên hết, hòa bình không ngây thơ. Do đó, “những kẻ cầm đầu chiến tranh” thật vô ích khi giả vờ “không biết rằng chỉ cần một khoảnh khắc để phá hủy, nhưng thường thì ngay cả một đời người cũng không đủ để xây dựng lại”. Họ cũng thật vô ích khi giả vờ “không thấy rằng cần hàng tỷ đô la để giết chóc và tàn phá, trong khi nguồn lực cần thiết để chữa lành, giáo dục và nâng đỡ người dân lại không thể tìm thấy”.
Không ích gì khi giả vờ, bởi vì “mọi người đang bắt đầu nhận ra số tiền khổng lồ cuối cùng lại rơi vào túi của những kẻ buôn bán cái chết”, Đức Giáo hoàng Lêô nói khi gặp gỡ các tham dự viên phiên họp toàn thể của Hội Liên hiệp các Tổ chức Viện trợ cho các Giáo hội phương Đông (ROACO). Ngài đã vạch trần nghịch lý và nói thêm: “Tiền lẽ ra có thể được dùng để xây dựng các bệnh viện và trường học mới thì lại được dùng để phá hủy những công trình hiện có!”
Hậu quả của chiến tranh
Từ những lời đề cập đầu tiên của Đức Giáo hoàng về hòa bình tại Vatican cho đến những lời mới nhất của ngài, được nói cách đây chưa đầy một tháng tại trung tâm châu Phi, ở Bamenda, Cameroon, trong một cuộc gặp tại Nhà thờ Thánh Giuse nhằm mục đích thúc đẩy sự hòa giải với cộng đồng địa phương, thông điệp về sự hiệp thông của Đức Giáo hoàng Lêô trải rộng trên nhiều chiều kích thời gian và địa lý khác nhau.
Trên hết, sự hài hòa mà Đức Giáo hoàng gợi lên vượt xa những cung điện nguy nga nơi các “chúa tể chiến tranh” quyết định “những hành động chết chóc”; nó bao trùm lên những thân thể tan nát và bất lực của những người “chỉ sống bằng sự tuyệt vọng, nước mắt và đau khổ”.
Những lời này vang vọng tại trụ sở của FAO, Tổ chức Lương Nông Liên Hợp Quốc, như một lời nhắc nhở về một trong nhiều tác động tiêu cực nghiêm trọng của xung đột: nạn đói.
Chiều sâu, sự gần gũi: quỳ gối, dâng hiến, như được mô tả trong bài giảng Thánh lễ Tiệc Ly vào Thứ Năm Tuần Thánh, hình ảnh một Thiên Chúa toàn năng phục vụ.
Những ngẫu tượng châm ngòi cho xung đột
Tuần Thánh đánh dấu một trong những đỉnh điểm trong lời kêu gọi hòa bình của Đức Giám mục Rôma.
Vào sáng Chúa nhật Lễ Lá, ngài nhắc lại rằng không ai có thể biện minh cho chiến tranh nhân danh Thiên Chúa: Thiên Chúa “không lắng nghe lời cầu nguyện của những kẻ tiến hành chiến tranh, và bác bỏ nó, phán rằng: ‘Dù các ngươi có cầu nguyện nhiều đến mấy, Ta cũng không nghe; tay các ngươi đầy máu.’”
Với tư cách là Người kế vị Thánh Phêrô, Đức Giáo hoàng cúi xuống bên những vết thương chiến tranh. Ngài nhìn từ dưới lên, đồng thời vươn lên trên những người “bị nô lệ cho cái chết” bởi vì họ đã “quay lưng lại với Thiên Chúa hằng sống để biến bản thân và quyền lực của mình thành một ngẫu tượng câm, mù và điếc”.
Như vậy, cũng như lời nói của ngài bao hàm toàn bộ chiều rộng của hòa bình, Đức Giáo hoàng Lêô không bỏ sót bất kỳ ngẫu tượng nào đang nuôi dưỡng các cuộc xung đột ngày nay. Nếu không phải là khát vọng quyền lực, thì thường là khát vọng tiền bạc, như ngài đã nhắc lại trong chuyến đi đến Công quốc Monaco.
Sự nhẹ nhàng của hòa giải
Những lời được nói trong Tuần Thánh sau buổi lần hạt Mân Côi để cầu xin ơn bình an tuy nặng trĩu, nhưng được cân bằng bởi một ý niệm về sự hòa hợp vốn cũng rất nhẹ nhàng. Ngài nói về sự hòa hợp không giẫm đạp lên trái đất, ngoại trừ việc nhảy múa theo nhịp điệu âm nhạc, như ngài đã nhắc lại ở Liban.
“Nó giống như một chuyển động nội tâm lan tỏa ra bên ngoài, cho phép chúng ta để bản thân được dẫn dắt bởi một giai điệu vĩ đại hơn chính mình, giai điệu của tình yêu của Thiên Chúa,” ngài trấn an người dân của một đất nước mà, giống như ít quốc gia khác, đang cảm nhận được tiếng rên rỉ của chiến tranh.
Giữa điệu nhảy và cuộc hành trình, hòa bình là điều cần phải đạt được, với niềm xác tín rằng một ngày nào đó nó sẽ thành hiện thực. Nếu không, chủ đề mà Đức Giáo hoàng chọn cho Ngày Hòa bình Thế giới lần thứ 59 sẽ trở nên vô nghĩa: “hướng tới” một nền hòa bình, chính xác là “không vũ trang và có sức giải giới”.
Can đảm giải trừ vũ khí
Lời kêu gọi của Đức Giáo hoàng đề cập đến thực tế cụ thể của các cuộc xung đột và một trong những nguyên nhân rõ ràng nhất gây ra chúng: cuộc chạy đua vũ trang.
Như chính Đức Giám mục Rôma đã nhắc lại, chi tiêu quân sự toàn cầu đã tăng 9,4% trong năm 2024, khẳng định xu hướng tăng liên tục trong mười năm và đạt 2,718 nghìn tỷ đô la, tương đương 2,5% GDP toàn cầu.
“Hãy xỏ gươm vào vỏ!” Đức Giáo hoàng kêu gọi những người quyền lực trên thế giới, nhắc lại lời Chúa Giêsu và mời gọi họ “có can đảm giải trừ vũ khí” trong đêm canh thức bên Đức Mẹ cầu nguyện cho hòa bình vào tháng 10 năm 2025.
Ngày nay, vũ khí đã thay đổi: từ dao kiếm đến máy bay không người lái, làm biến dạng hình ảnh chiến tranh thành “kịch bản của một trò chơi điện tử”. Tuy nhiên, chiến tranh vẫn là một thực tế bi thảm mà chúng ta không được phép quen thuộc, như ngài đã mạnh mẽ nhấn mạnh vào cuối buổi Tiếp kiến chung ngày 18 tháng 6 năm 2025.
Thể thao và văn hóa: công cụ hòa giải
Ngược lại, cần phải tìm những cách thức sáng tạo để tránh “sự thờ ơ với pháp luật”. Những lời này đến từ một bức thư mà Đức Giáo hoàng đã viết để xác định chính xác một phương tiện hiệp thông như vậy: giá trị của thể thao, vốn dạy rằng trong một cuộc thi – nhưng trên hết là trong cuộc sống – “thất bại không bao giờ là lời nói cuối cùng”.
Đức Thánh Cha nói trong buổi Tiếp kiến chung ngày 3 tháng 9 năm 2025 rằng chính các Kitô hữu không chiến thắng cái ác bằng vũ lực, “mà bằng cách hoàn toàn chấp nhận sự yếu đuối của tình yêu”.
Sự hiệp thông cũng được thể hiện qua sự chiêm nghiệm và giá trị của việc học tập, thúc đẩy, như ngài đã yêu cầu các giám mục Ý, “những con đường giáo dục bất bạo động”. Nói về hòa bình, Đức Giáo hoàng nhận thấy cần phải “điều chỉnh lại các chính sách” liên quan đến giáo dục, một chính sách khuyến khích “văn hóa tưởng nhớ” có khả năng bảo tồn “nhận thức đạt được trong thế kỷ XX” và không quên hàng triệu nạn nhân của nó.
“Sau hàng thế kỷ lịch sử, làm sao người ta có thể tin rằng những hành động chiến tranh mang lại hòa bình mà không gây ra hậu quả ngược lại cho những kẻ vi phạm chúng?” ngài hỏi, một lần nữa khi đề cập đến ROACO.
Mọi thứ đều có thể bị lãng quên, ngay cả “ánh sáng”, Đức Giáo hoàng thừa nhận. Và vì vậy, “hòa bình hoang dã” có thể đến: bông hoa ngoan cường giữa bê tông, với vẻ đẹp quyến rũ.
Nguồn: xuanbichvietnam.net/