“Sứ vụ mục vụ tại các trường học và đại học cần phải đáp ứng được những khát vọng sâu kín trong lòng mỗi cá nhân, đồng thời cùng họ thực hiện một hành trình phát triển nhân bản và Kitô giáo. Những người mà anh chị em hướng tới trong sứ vụ của mình thường mang trong mình sự nhiệt huyết, lòng quảng đại và tinh thần phục vụ, vốn rất đặc trưng của tuổi trẻ. Thế nhưng, biết bao học sinh, sinh viên cũng đang phải đối mặt với những khó khăn hiện sinh: gia đình đổ vỡ, sự cô đơn trong thế giới kỹ thuật số, cảm giác tự ti, hay nỗi sợ hãi trước một tương lai đầy bất định. Nhiều bạn trẻ bước đi trên những hành lang trường học, đại học mà có lẽ cảm thấy mình như một người vô danh. Thật quan trọng biết bao khi các trường học và đại học Công giáo, trước hết và trên hết, phải là một “mái nhà”, một không gian thân thuộc, nơi mỗi người đều được chào đón. Lời rao giảng đầu tiên thường được thể hiện qua thái độ đón tiếp: một người nhìn thẳng vào mắt bạn, nhớ tên bạn, nhận ra sự vắng mặt của bạn, và vui mừng khi bạn trở về”.
Trong bài phát biểu, vào ngày 22/10/2026, trước 1.200 nhà giáo dục đang quy tụ tại Rôma để tham dự một hội nghị quốc tế về sứ vụ trường học và đại học, sự kiện do Bộ Văn hóa và Giáo dục, dưới sự điều hành của Đức Hồng y José Tolentino de Mendonça, tổ chức, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã đưa ra cảnh báo như trên về tình trạng “cô đơn trong thế giới kỹ thuật số” đang bủa vây giới trẻ ngày nay. Đó là những học sinh, sinh viên bước đi trên hành lang trường học mà cảm thấy mình như vô hình, bị đè nặng bởi một “văn hóa thành tích”, nơi họ bị xếp hạng một cách nhẫn tâm. Ngài nhận định: “Một quan niệm sai lệch về chế độ nhân tài (meritocracy) rốt cuộc chẳng còn tôn trọng con người nữa.”
“Ngày nay, một bộ phận không nhỏ người trẻ rơi vào trạng thái tê liệt vì nỗi sợ mắc sai lầm, sợ mình không đủ năng lực, sợ bị hiểu lầm, hay sợ không đáp ứng được những kỳ vọng đặt ra. Chúng ta đang sống trong một nền văn hóa đề cao thành tích, nơi con người liên tục bị so sánh và xếp hạng, đôi khi theo cách rất nhẫn tâm. Một chế độ nhân tài bị hiểu sai bản chất rốt cuộc chẳng còn tôn trọng con người nữa. Đó chính là lý do khiến nhiều người chọn cách từ bỏ ngay cả khi còn chưa kịp bắt đầu thử sức” (Đức Lêô XIV).
Ngài cũng cảnh báo các nhà giáo dục hãy đề phòng những “giáo viên giả” cùng các “thông điệp lừa dối” hứa hẹn những lời giải đáp nhanh chóng, cũng như cảnh giác trước điều mà ngài gọi là “sự cám dỗ tinh vi khiến tư tưởng con người trở nên vô dụng, ngay đúng vào thời điểm mà tư tưởng ấy lại cần thiết nhất”.
Những lời này gợi nhớ đến một nhận định được đưa ra cách đây một phần tư thế kỷ bởi một người mà sau này đã trở thành Giáo hoàng Bênêđíctô XVI.
Con thú có một con số, chứ không phải một cái tên
Vào tháng 3 năm 2000, Đức Hồng y Joseph Ratzinger đã có một bài phát biểu tại Palermo về chủ đề tình phụ tử và sách Khải Huyền. Khi suy ngẫm về hình tượng Con thú trong sách Khải Huyền, ngài nhận ra một chi tiết thường bị bỏ sót. Con thú là nhân vật quan trọng duy nhất trong Thánh Kinh không được định danh bằng một cái tên, mà bằng một con số. Tất cả những nhân vật khác – các tổ phụ, các ngôn sứ, các thiên thần, và chính Thiên Chúa – đều được gọi bằng tên riêng. Ngược lại, Con thú lại mang một con số, và tự biến mình thành những con số.
Ngược lại, một cái tên mang tính cá nhân hóa. Nó gọi một cá nhân cụ thể bước vào mối quan hệ, vào sự hiện diện, vào dòng lịch sử. Trong khi đó, một con số lại mang tính trừu tượng hóa, phân loại và xử lý. ĐHY Ratzinger đã có các trại tập trung trong tâm trí mình – với những con số được xăm trên cánh tay con người – nhưng lập luận của ngài còn vươn xa hơn cả nỗi kinh hoàng đó. Việc biến một con người thành một điểm dữ liệu, một đơn vị đầu ra, hay một vị trí trong bảng xếp hạng là một cám dỗ thường hằng ; và dù khoác lên mình hình thức thể chế nào, thì lôgic ấy vẫn luôn như nhau.
Ngày nay, lôgic đó vận hành ở quy mô thuật toán, với tốc độ ánh sáng, ngay trong túi của mỗi thiếu niên. Chúng tôi từng khám phá mối liên hệ này trên các trang báo từ năm 2018. Bài phát biểu của Đức Lêô XIV càng làm cho vấn đề này trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Ý nghĩa thực sự của sự cô đơn trong thế giới kỹ thuật số
Khi Đức Lêô XIV nói về “những sự cô đơn trong thế giới kỹ thuật số”, ngài đang mô tả trải nghiệm của việc bị “xử lý” thay vì được thấu hiểu. Hãy lấy ví dụ về một sinh viên: điểm số của em bị theo dõi, kết quả học tập bị đem ra đối chiếu với các tiêu chuẩn, còn sự chú ý của em thì bị khai thác bởi những nền tảng vốn hiểu rõ những nỗi lo âu của em hơn cả chính các giáo viên —sinh viên ấy đang sống trong một hệ thống nhìn thấy một con số ở nơi có một con người.
Thuật toán phân loại, tối ưu hóa và cung cấp nội dung được tinh chỉnh để giữ chân bạn, vốn nghe thì có vẻ như là sự chú ý, nhưng thực chất lại gần như là điều ngược lại: một trạng thái trôi dạt không chút trở ngại, tạo ra cảm giác kết nối trong khi âm thầm đào sâu thêm sự cô lập. Đây chính là thứ tạo nên sự cô đơn: thiếu vắng những cuộc gặp gỡ chân thực, đi kèm với sự kích thích quá mức.
Lời khuyên của Đức Giáo hoàng Lêô XIV dành cho các nhà giáo dục mang tính đi ngược lại với trào lưu đương thời ở sự giản dị của nó: hãy ưu tiên “giáo dục trái tim” – bao gồm lòng trắc ẩn, lòng biết ơn và sự hiện diện. Hãy khơi dậy trí tuệ của người trẻ. Hãy trân trọng những câu hỏi của họ. Và luôn ghi nhớ rằng “bên dưới lớp vỏ bọc mà nhiều thanh thiếu niên tự dựng lên để tránh khỏi khổ đau, chính là khát khao yêu thương và được yêu.”
“Tôi khuyến khích anh chị em hãy khơi dậy trí tuệ của người trẻ, trân trọng những câu hỏi mà các em đặt ra. Ước mong rằng – đặc biệt đối với những ai đang làm việc tại các cơ sở giáo dục Công giáo – niềm say mê của anh chị em chính là giúp người trẻ cảm nhận được vẻ đẹp khi gặp gỡ Chúa Kitô, cũng như thấy được sự phong phú nảy sinh từ sự kết hợp hài hòa giữa đức tin và lý trí, giữa hiểu biết về đức tin với các hình thức tri thức khác” (Đức Lêô XIV).
Lối thoát
Những nhận định của ĐHY Ratzinger và lời cảnh báo của Đức Lêô XIV cùng hướng về một điểm: phương thuốc chống lại việc bị biến thành những con số chính là được gọi tên – nghĩa là được nhìn nhận như một cá nhân bất khả giảm thiểu, chứ không phải là một trường hợp thuộc một phạm trù nào đó hay một điểm số trong một bảng phân phối. Đây chính là điều mà những người thầy giỏi thường làm. Trong truyền thống Kitô giáo, đây cũng là điều Thiên Chúa thực hiện, và là điều mà Giáo hội, ở trạng thái tốt đẹp nhất, luôn nỗ lực noi gương Ngài để thực hiện.
« Bên dưới lớp vỏ bọc mà nhiều thanh thiếu niên dựng lên để tự bảo vệ mình khỏi những nỗi đau, chính là khát khao yêu thương và được yêu thương. Sự quan tâm mục vụ tại các trường học và đại học sẽ đạt hiệu quả cao hơn nếu chú trọng vào việc giáo dục trái tim: giáo dục trái tim biết cảm thông, biết ơn, biết rung cảm trước nỗi đau của người khác; giáo dục trái tim biết ngợi khen và khao khát Thiên Chúa. Việc phục vụ người nghèo, tham gia các hoạt động tình nguyện hay chăm sóc thiên nhiên không chỉ là những hoạt động phụ trợ, mà chính là môi trường để trái tim học cách mở rộng hơn. Đừng quên rằng: lòng bác ái và lời cầu nguyện là không thể tách rời » (Đức Lêô XIV).
Thế giới kỹ thuật số sẽ không biến mất. Nhưng câu hỏi mà Đức Lêô XIV đặt ra cho các nhà giáo dục – và thông qua họ, là cho tất cả chúng ta – chính là: liệu chúng ta có để thế giới đó định hình cách chúng ta nhìn nhận về nhau hay không? Liệu chúng ta có tiếp tục khẳng định – bất chấp áp lực to lớn – rằng con người đang đứng trước mặt chúng ta không phải là một điểm dữ liệu, và họ có một cái tên thực sự đáng trân trọng?
Nguồn: xuanbichvietnam.net/