Cuộc xung đột tại eo biển Hormuz đã thổi bùng lại chiến sự ở Trung Đông sau khi lệnh ngừng bắn kết thúc. Các nhà thần học khẳng định rằng hành động cố ý gây hại cho dân thường, bao gồm cả việc tấn công cơ sở hạ tầng dân sự, là hành vi phi luân lý.
Cả Iran và Hoa Kỳ đều đối mặt với các cáo buộc tấn công cơ sở hạ tầng dân sự, đồng thời công khai đe dọa sẽ tiếp tục nhắm mục tiêu vào các cơ sở này trong tương lai, làm dấy lên lo ngại trong giới thần học luân lý Công giáo.
“Tôi vô cùng lo ngại rằng cuộc chiến sẽ lan rộng, và tác động lớn nhất sẽ giáng xuống người dân thường tại các quốc gia Trung Đông,” Joseph Capizzi, Giám đốc Học viện McGrath về Đời sống Giáo hội thuộc Đại học Notre Dame, chia sẻ với EWTN News.
Charles Camosy, một thần học gia luân lý tại Đại học Công giáo Hoa Kỳ, cũng phát biểu với EWTN News rằng các mối đe dọa nhắm vào cơ sở hạ tầng dân sự “hoàn toàn không” phù hợp với các chuẩn mực luân lý trong chiến tranh hay học thuyết Công giáo về chiến tranh chính đáng.
Ông nói : “Phẩm giá con người – bao gồm cả cam kết tuân giữ mệnh lệnh của Chúa Kitô về việc yêu thương kẻ thù – phải là điều tối quan trọng. Không phải là thắng một cuộc chiến. Không phải là giành được lợi thế chính trị… Người Công giáo không phải là những người theo chủ thuyết hệ quả (consequentialists).”
Một thỏa thuận ngừng bắn do Pakistan làm trung gian bắt đầu từ ngày 8/4 đã kết thúc vào ngày 8/7. Tuần trước, truyền thông nhà nước Iran cáo buộc Mỹ tấn công một nhà máy khử muối nước ở tỉnh Hormozgan, nơi cung cấp nước cho 30 làng, ảnh hưởng đến hàng nghìn người. Các quan chức Mỹ đã xác nhận các cuộc tấn công quân sự trong tỉnh, nhưng chưa xác nhận việc tấn công vào nhà máy.
Hoa Kỳ đã xác nhận các cuộc tấn công tại miền nam Iran làm phá hủy cơ sở hạ tầng cảng biển. Dẫn nguồn tin từ Hội Trăng lưỡi liềm Đỏ Iran, các phương tiện truyền thông ủng hộ chính quyền nước này đưa tin rằng các bến tàu thương mại và bến tàu cá nằm trong số những mục tiêu bị tấn công. Bản tin này cũng cáo buộc các cuộc tấn công đã nhắm vào một kho chứa lúa mì, cũng như các tuyến đường và các cây cầu.
Bộ Chỉ huy Trung tâm Hoa Kỳ đã phủ nhận việc tấn công kho lúa mì, nhưng chưa phản hồi về mọi cáo buộc cụ thể khác. Các quan chức quân sự Hoa Kỳ nhiều lần khẳng định rằng họ chỉ nhắm mục tiêu vào năng lực quân sự của Iran.
Khi được liên hệ để bình luận về các cáo buộc cụ thể khác, người phát ngôn của Bộ Chỉ huy Trung tâm Hoa Kỳ nói với EWTN News rằng “chúng tôi xin chuyển quý vị đến các thông cáo đã được công bố” và “chúng tôi không có thêm ý kiến gì“.
Để đáp trả các vụ tấn công bị cáo buộc này, Iran đã nhiều lần nhắm mục tiêu vào các nhà máy điện và cơ sở hạ tầng cấp nước trên khắp Kuwait và Bahrain. Giới chức Kuwait, quốc gia phụ thuộc vào các nhà máy khử mặn để có 90% lượng nước uống, đang kêu gọi người dân tiết kiệm năng lượng và nước. Trong khi đó, nguồn nước uống của Bahrain phụ thuộc hoàn toàn vào các nhà máy khử mặn.
Vào ngày 22/7, ông Trump đã gia tăng các lời đe dọa nhắm vào cơ sở hạ tầng dân sự, tuyên bố sẽ tấn công “một cây cầu hoặc nhà máy điện” để đáp trả mỗi con tàu bị Iran tấn công. Đáp lại, Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi khẳng định học thuyết của Iran là “mắt đền mắt“, đồng thời cảnh báo rằng “những ai đón góp” vào hành động gây hấn “cũng sẽ bị coi là mục tiêu hợp pháp“.
Khi được một phóng viên hỏi vào ngày 23/7 liệu ông có loại trừ khả năng tấn công vào cơ sở hạ tầng dân sự hay không, ngoại trưởng Marco Rubio đã không đưa ra câu trả lời trực tiếp. Thay vào đó, ông dẫn lại tuyên bố của ông Araghchi và nói: “Chính sách của Tổng thống là mắt đền đầu – tôi thành thật muốn nói, đó là những gì đang diễn ra”.
Cách hành xử chính đáng trong chiến tranh
Ba nhà thần học luân lý Công giáo đã đưa ra bình luận với EWTN News — gồm Capizzi, Camosy và Taylor Patrick O’Neill, giáo sư thần học tại Đại học Tôma Aquinô, đều khẳng định rằng việc cố ý nhắm mục tiêu vào dân thường trong chiến tranh là hành động phi luân lý.
Capizzi nói : “Lệnh cấm nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng dân sự là quy định tuyệt đối xét về cả phương diện luân lý lẫn luật pháp quốc tế. Các quốc gia bị cấm nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng dân sự.”
Ông kêu gọi thận trọng về những lý do được cho là để biện minh cho việc tấn công các mục tiêu cơ sở hạ tầng “lưỡng dụng” có thể được sử dụng cho cả mục đích quân sự và dân sự. Ông nói rằng “không bên nào được phép chỉ đơn thuần tuyên bố các mục tiêu đó là ‘lưỡng dụng’”.
Capizzi nói tiếp : “Khi có nghi ngờ về việc một mục tiêu là lưỡng dụng hay đơn dụng, luật pháp quốc tế quy định rằng giả định bắt đầu với việc sử dụng đơn dụng, và do đó mục tiêu đó không được phép bị tấn công, trừ khi được chứng minh ngược lại”.
Camosy cũng khẳng định đây là một nguyên tắc đạo đức tuyệt đối và không có hoàn cảnh nào mà việc nhắm mục tiêu vào thường dân lại được coi là hành động hợp đạo đức. Ông cho rằng “ngay cả trong chiến tranh, ngay cả khi tình thế cấp bách nhất“, người Công giáo không tuân theo triết lý đạo đức coi trọng hệ quả, theo đó mục đích biện minh cho phương tiện.
Sách Giáo lý Giáo hội Công giáo giải thích rằng một người không bao giờ được phép thực hiện những hành vi tự bản chất là xấu – chẳng hạn như cố ý gây hại cho người vô tội – bất kể lý do là gì, bởi vì “mục đích không biện minh cho phương tiện“. Sách Giáo lý giải thích, các hành vi cũng đòi hỏi phải có “ý hướng tốt“; vì thế dù “ý hướng tốt” là chưa đủ và không thể biện minh cho những hành vi xấu, nhưng ý hướng xấu, chẳng hạn như có ý định làm hại người vô tội, lại luôn “khiến cho hành vi trở nên xấu“.
Camosy phát biểu: “Việc bảo vệ thường dân khỏi bị nhắm mục tiêu là một giá trị tuyệt đối trong chiến tranh. Người Công giáo được kêu gọi sẵn sàng chấp nhận thất bại trong chiến tranh, còn hơn là vi phạm các chuẩn mực luân lý không có ngoại lệ hoặc thực hiện những hành vi tự bản chất là xấu trong lĩnh vực này.”
Đôi khi, một hành động, dù trong chiến tranh hay bất kỳ hoàn cảnh nào khác, có thể mang lại nhiều hệ quả. Thánh Tôma Aquinô giải thích trong tác phẩm Summa Theologica rằng việc thực hiện một hành động vốn tự nó trung lập về mặt luân lý, nhưng lại dẫn đến cả hệ quả tốt lẫn xấu, có thể được coi là chính đáng, miễn là chỉ hệ quả tốt mới là điều được nhắm tới. Đây chính là nguyên tắc “song hiệu” (double effect).
Giáo lý Giáo hội Công giáo dạy rằng cần có sự tương xứng trong chiến tranh. Điều xấu được gây ra bởi chiến tranh không thể nghiêm trọng hơn điều xấu mà người ta đang muốn tiêu diệt.
Camosy giải thích : “Chúng ta cần phải hỏi liệu việc gây hại cho dân thường có phải là ý hướng và/hoặc cơ chế hành động trong cuộc tấn công quân sự hay [nếu] chỉ là một hệ quả phụ được dự đoán trước”.
Ông nói : “Nếu lý do cho việc tấn công lưới điện hay nhà máy khử mặn là để tạo ra áp lực chính trị lên chính quyền Iran thông qua cảnh mất điện diện rộng, thực phẩm hư hỏng, dịch bệnh tràn lan, sự tê liệt của hệ thống bệnh viện và nhiều hệ lụy khác, thì nỗi thống khổ của thường dân yên bình trở thành con đường dẫn đến lợi thế được nhắm tới. Khi đó, chính nỗi thống khổ này trở thành đối tượng của chính hành động, chứ không còn đơn thuần là một hệ quả phụ được lường trước.”
Mặt khác, Camosy nói thêm: “Tuy nhiên, việc tấn công một máy phát điện phục vụ hầm chỉ huy có lẽ sẽ không vấp phải sự chỉ trích tương tự, ngay cả khi người ta lường trước được, nhưng không cố ý gây ra những tác động xấu đối với dân thường.”
Tương tự, O’Neill cho rằng việc phân tích về mặt luân lý việc tấn công một cơ sở gây tổn hại cho dân thường cần dựa trên yếu tố ý hướng và tính cân xứng. Việc cố ý gây đau khổ cho người vô tội hoặc nhắm mục tiêu vào họ không bao giờ là hành động hợp luân lý.
O’Neill nói : “Bạn không thể chủ ý gây ra hoặc dựa vào cái chết hay nỗi sợ hãi của dân thường để hỗ trợ cho nỗ lực quân sự của mình. Nói cách khác, hệ quả xấu đã được lường trước không thể là phương tiện để quý vị đạt được một mục đích tốt đẹp nào đó.”
Ông cho biết, một cây cầu cụ thể có thể “lưỡng dụng”, chẳng hạn như cây cầu vừa phục vụ dân thường vừa được sử dụng để “vận chuyển xe tăng từ nhà máy ra chiến trường”, có thể được biện minh theo nguyên tắc “song hiệu”. Việc phân tích về mặt luân lý đòi hỏi phải xem xét ý hướng và tính cân xứng, đồng thời “bạn cũng phải nỗ lực giảm thiểu mặt tiêu cực.”
O’Neill nói : “Liệu việc đánh sập cây cầu có gây bất tiện cho đời sống dân thường hay sẽ dẫn đến thiệt hại về tính mạng, mất khả năng tiếp cận các nhu yếu phẩm, v.v.? Tất cả những yếu tố này đều phải được cân nhắc kỹ lưỡng khi xét đến nguyên tắc song hiệu.”
Ông nói thêm : “Xét theo nguyên tắc song hiệu, về mặt lý thuyết, việc tấn công một mục tiêu lưỡng dụng là điều có thể chấp nhận được. Nhưng bất kỳ cuộc tấn công nào nhắm vào cơ sở hạ tầng thuần túy dân sự (hoặc thậm chí là [một mục tiêu] chỉ có mối liên hệ gián tiếp với nỗ lực chiến tranh) đều là hành động không chính đáng về bản chất.”
O’Neill nhận định : “Khi đó, cuộc tấn công sẽ có nhiều điểm chung hơn với một hành động khủng.”
‘Phúc cho những ai kiến tạo hòa bình’
Trong một lá thư gửi cho vị tướng Rôma Boniface, thánh Augustinô đã nhấn mạnh rằng ý hướng chiến tranh cuối cùng phải là thiết lập một nền hòa bình công bằng – chứ không đơn thuần là gây ra sự tàn phá: “Hòa bình phải là đối tượng ngài khao khát; chiến tranh chỉ nên được tiến hành khi thực sự cần thiết, và chỉ được tiến hành để Thiên Chúa, thông qua đó, giải thoát con người khỏi hoàn cảnh bắt buộc ấy và gìn giữ họ trong hòa bình.”
Vị Giám mục và nhà thần học thế kỷ V đã trích dẫn lời của Chúa Giêsu Kitô trong Mt 5, 9: “Phúc cho ai kiến tạo hòa bình, vì họ sẽ được gọi là con Thiên Chúa.”
O’Neill giải thích rằng trong bối cảnh một cuộc chiến tranh chính đáng, “người Kitô hữu luôn tìm kiếm chiến tranh vì lợi ích của hòa bình, cho cả dân tộc mình và dân tộc của quốc gia thù địch.”
Ông nói: “Coi thường dân của một quốc gia thù địch là kẻ thù thì đã đánh mất sự phân biệt cần thiết giữa người tham chiến và người vô tội.”
Camosy lưu ý rằng trong chiến dịch tranh cử năm 2024, ông Trump đã hứa sẽ “hoài nghi sâu sắc về chiến tranh“, đồng thời khuyến khích ông quay trở lại với định hướng đó.
Ông nói : “Chính ông Trump từng tích cực theo đuổi giải Nobel Hòa bình dựa trên cơ sở này. Sẽ tốt hơn nhiều nếu quay lại cách suy nghĩ về chiến tranh như vậy. Hãy nghĩ đến việc trở thành người kiến tạo hòa bình một lần nữa.”
Hôm 23/7, ông Trump đã nói với Axios rằng ông đang “cân nhắc một cuộc tấn công quy mô lớn, lớn hơn bất kỳ cuộc tấn công nào trước đây“, nhưng không cho biết liệu điều này có bao gồm cơ sở hạ tầng dân sự mà ông từng đe dọa nhắm tới hay không. Ông cho rằng người Iran muốn đàm phán, nhưng “họ vẫn chưa nhận đủ đau đớn“.
Nguồn: xuanbichvietnam.net/