BÀI ĐỌC I: Ðnl 4, 1. 5-9
Môi-sen nói với dân chúng rằng: “Hỡi Israel, giờ đây hãy nghe các lề luật và huấn lệnh mà tôi dạy bảo các ngươi phải thực hành, để được sống và được vào chiếm hữu phần đất mà Chúa là Thiên Chúa cha ông các ngươi sẽ ban cho các ngươi. Các ngươi nên biết, tôi thừa lệnh Chúa là Thiên Chúa tôi mà truyền dạy cho các ngươi biết lề luật và huấn lệnh của Chúa, để các ngươi thi hành các điều ấy trong phần đất mà các ngươi chiếm hữu; các ngươi phải tuân giữ và thực hành, vì đó là sự khôn ngoan và sáng suốt của các ngươi trước mặt muôn dân, để khi nghe nói đến tất cả các lề luật ấy, họ nói: “Thật, dân tộc vĩ đại này là một dân khôn ngoan và sáng suốt”. Không một dân tộc vĩ đại nào được các thần ở bên cạnh mình, như Chúa là Thiên Chúa chúng ta ở bên cạnh chúng ta khi chúng ta kêu cầu Người. Có dân tộc thời danh nào khác có lễ nghi, huấn lệnh công chính, và bộ luật như tôi trình bày trước mặt các ngươi hôm nay không? “Vậy các ngươi hãy ý tứ và giữ mình. Trong suốt đời các ngươi, đừng quên và đừng để lòng xao lãng những điều các ngươi đã thấy. Hãy dạy cho con cháu các ngươi biết các điều ấy”.
PHÚC ÂM: Mt 5, 17-19
Khi ấy, Chúa Giêsu phán cùng các môn đệ rằng: “Các con đừng tưởng Ta đến để huỷ bỏ lề luật hay các tiên tri: Ta không đến để huỷ bỏ, nhưng để kiện toàn. Vì Ta bảo thật các con: Cho dù trời đất có qua đi, thì một chấm, một phẩy trong bộ luật cũng không bỏ sót, cho đến khi mọi sự hoàn thành. Bởi vậy, ai huỷ bỏ một trong những điều luật nhỏ mọn nhất, và dạy người khác làm như vậy, sẽ kể là người nhỏ nhất trong Nước Trời; trái lại, ai giữ và dạy người ta giữ những điều đó, sẽ được kể là người cao cả trong Nước Trời”.
Suy Niệm 1: TỰ DO VÀ LỀ LUẬT TRONG ĐỨC KITÔ
Con đường hoán cải của Mùa Chay bao hàm việc chúng ta nội tâm hoá tinh thần của luật, hiểu luật một cách đầy lý trí; đồng thời, chúng ta noi gương Chúa Giêsu để giữ luật một cách trưởng thành và đầy tự do.
Bài đọc 1 hôm nay được đặt trong bối cảnh của giao ước trên núi Sinai giữa Thiên Chúa và dân Israel. Môsê đưa ra cho dân Israel những lợi ích mà họ sẽ được khi họ đem ra thực hành những thánh chỉ và quyết định của Thiên Chúa. Một cách cụ thể, họ sẽ được: (1) “sống và sẽ được vào chiếm hữu miền đất mà Đức Chúa, Thiên Chúa của cha ông anh em, ban cho anh em (Đnl 4:1); (2) trở thành một “dân khôn ngoan và thông minh!’ (Đnl 4:6); (3) “thần minh ở gần, như Đức Chúa, Thiên Chúa chúng ta, ở gần chúng ta, mỗi khi chúng ta kêu cầu Người” (Đnl 4:7). Tuy nhiên, để được những điều ấy, họ phải “ý tứ và cẩn thận giữ mình đừng quên những điều mắt anh em đã thấy, và suốt đời, đừng để cho những điều ấy ra khỏi lòng anh em; trái lại, anh em hãy dạy cho con cháu anh em biết” (Đnl 4:9). Điều mắt họ đã thấy mà suốt đời phải giữ trong lòng và dạy cho con cháu là gì? Đó là những kỳ công Thiên Chúa đã thực hiện để đưa họ ra khỏi nộ lệ Ai Cập và ban cho họ đất hứa làm gia nghiệp. Chỉ khi họ thực hiện điều này, họ sẽ trở nên dân vĩ đại nhất và qua họ Thiên Chúa sẽ chúc lành cho mọi dân tộc trên mặt đất. Và đây chính là điều Chúa Giêsu khẳng định trong bài Tin Mừng hôm nay.
Ai trong chúng ta cũng muốn mình trở nên vĩ đại và quan trọng. Vì vậy, chúng ta thường mong ước và tìm cách làm những điều lớn lao và vĩ đại trong cuộc sống. Không ai muốn làm những điều nhỏ nhặt. Tuy nhiên, một nguyên tắc căn bản trong cuộc sống mà ít người khám phá ra đó là: mọi khởi đầu đều rất nhỏ bé, rất khiêm nhường, đến nỗi không mấy người để ý và quan tâm đến. Một cung điện nguy nga bắt đầu với một viên đá, và những viên đá khác nối kết với nhau; một tác phẩm văn chương nổi tiếng bắt đầu với một chữ và những chữ khác kết với nhau; một bức tranh đẹp cũng bắt đầu với một đường màu đơn sơ và sự hoà hợp với những màu khác; một mối tình đẹp được bắt đầu với một nụ cười hoặc một ánh mắt trìu mến; ngược lại, một sự đổ vỡ trong tương quan thường bắt đầu với một lời nói hoặc một hành động thiếu suy nghĩ và thiếu tế nhị. Tất cả đều bắt đầu từ những điều nhỏ bé, không mấy quan trọng! Vì vậy, chúng ta có thể khẳng định rằng: cái vĩ đại là chuỗi dài của những điều nhỏ bé kết lại. Một tình yêu trung thành là chuỗi dài của những trung thành nhỏ bé mỗi ngày. Đây là bối cảnh giúp chúng ta hiểu điều Chúa Giêsu nói trong bài Tin Mừng hôm nay.
Bài Tin Mừng hôm nay bắt đầu lời dạy của Chúa về một nền luân lý mới mà các môn đệ của Ngài phải sống. Đây là lời mời gọi sống đời sống công chính cao. Theo các học giả Kinh Thánh, những câu trong trình thuật hôm nay đưa ra những nguyên tắc căn bản cho bài giảng của Chúa Giêsu. Đây là những câu được tranh luận nhiều nhất trong Tin Mừng Thánh Mátthêu và vẫn chưa có sự đồng ý chung nào về việc giải thích chúng. Người chú giải phải cố gắng nêu lên vấn đề thật rõ ràng và cung cấp một nhận định chân thật mang tính lịch sử, ngay cả khi phải trả giá cho việc nhận định của mình không mang tính thần học sâu sắc. Chúng ta cần lưu ý rằng, thái độ của các sách Tân Ước về Luật không đồng nhất với nhau. Điều này không có nghĩa là các tác giả trái ngược nhau, nhưng điều này đơn giản là sự không đông nhất này phản chiếu sự phát triển sự hiểu biết của các Kitô hữu về Luật và mối tương quan của sự hiểu biết này với Tin Mừng. Chúng ta có thể thấy điều này trong câu chuyện của Thánh Phaolô. Vì vậy, mục đích của trình thuật chúng ta tìm thấy trong Tin Mừng hôm nay là nỗ lực của Thánh Mátthêu khẳng định quan điểm của Chúa Giêsu về Luật cách chung. Trình thuật này phải được đọc và hiểu trong bối cảnh của toàn bộ Tin Mừng Thánh Mátthêu.
Thái độ của Chúa Giêsu với Luật được Ngài khẳng định cách tích cực như sau: “Khi ấy, Đức Giêsu nói với các môn đệ rằng: “Anh em đừng tưởng Thầy đến để bãi bỏ Luật Môsê hoặc lời các ngôn sứ. Thầy đến không phải là để bãi bỏ, nhưng là để kiện toàn” (Mt 5:17). Những lời này cho thấy sứ mệnh của Chúa Giêsu không phải là để bãi bỏ Lề Luật và Ngôn Sứ, nhưng là để kiện toàn chúng. Hai thuật ngữ này thường được sử dụng để ám chỉ toàn bộ các sách của Cựu Ước. Chúa Giêsu ‘hoàn thành’ Lề Luật và Ngôn Sứ bằng cách nào? Thuật ngữ ‘hoàn thành’ không đơn giản ám chỉ việc thực hành điều Lề Luật và Ngôn Sứ dạy theo nghĩa đen. Nhưng nó có nghĩa là mang Lề Luật và Ngôn Sứ đến sự hoàn hảo, mang lại cho chúng cùng đích mà những người Pharisêu tin là họ sở hữu, nhưng thật ra họ không sở hữu. Chúa Giêsu khẳng định một cách gián tiếp rằng Lề Luật chưa hoàn hảo, chưa kết thúc. Ngài sẽ hoàn hảo và đưa nó đến cùng đích, đó là đưa con người đến với Ngài để được cứu độ. Chi tiết đầu tiên này khuyến cáo chúng ta về lối sống ‘duy luật’ của mình. Chúng ta thường dùng luật để xét đoán và kết tội anh chị em mình. Chúa Giêsu nhắc chúng ta rằng, mục đích chính của Luật là đưa chúng ta đến với Ngài, Đấng là sự hoàn hảo và cùng đích của Luật. Nói cách khác, Luật đưa chúng ta đến với Chúa Giêsu và đến với nhau trong tình yêu và tha thứ.
Sau khi nói về sứ mệnh của mình trong tương quan với Lề Luật, Chúa Giêsu khẳng định tính vĩnh cửu của Lề Luật: “Thầy bảo thật anh em, trước khi trời đất qua đi, thì một chấm một phết trong Lề Luật cũng sẽ không qua đi, cho đến khi mọi sự được hoàn thành” (Mt 5:18). Trong câu khẳng định này, Chúa Giêsu sử dụng từ ‘Amen,’ một trong những thuật ngữ thường xuyên sử dụng trong các Tin Mừng để nhấn mạnh đến tầm quan trọng của lời dạy của Chúa Giêsu. Thuật ngữ này thường diễn tả sự đồng ý với một câu khẳng định hoặc một điều ước, nhất là với một lời cầu nguyện. Ở đây, Chúa Giêsu sử dụng như một tiền tố khẳng định cho lời nói của Ngài. Ngài khẳng định tầm quan trọng của một chấm (yodh), là một phụ âm nhỏ nhất trong 22 phụ âm của tiếng Do Thái. Nhưng điều dù nhỏ, không quan trọng như thế cũng được Chúa Giêsu quan tâm đến và hoàn thành nó. Điều này nhắc nhở chúng ta về thái độ ‘chọn con voi mà bỏ qua con kiến’ trong đời sống thường ngày của mình. Theo khuynh hướng tự nhiên, chúng ta muốn làm điều lớn, điều vĩ đại. Chẵng mấy người trong chúng ta sẵn sàng làm những việc nhỏ bé cách hoàn hảo. Chúa Giêsu mời gọi chúng ta làm những việc nhỏ bé của mình cách hoàn hảo, vì đó là điều đưa chúng ta đến gần Ngài hơn mỗi giây phút.
Chúa Giêsu kết thúc lời dạy của mình về thái độ sống trước Lề Luật bằng việc chỉ ra cho các môn đệ mối tương quan giữa việc tuân giữ Lề Luật với đời sống trong Nước Trời: “Vậy ai bãi bỏ dù chỉ là một trong những điều răn nhỏ nhất ấy, và dạy người ta làm như thế, thì sẽ bị gọi là kẻ nhỏ nhất trong Nước Trời. Còn ai tuân hành và dạy làm như thế, thì sẽ được gọi là lớn trong Nước Trời” (Mt 5:19). Theo các học giả Kinh Thánh, trong những lời này, Chúa Giêsu chấp nhận sự phân biệt của các Rabbi giữa những giới răn ‘nặng’ và ‘nhẹ’ trong Lề Luật. Các Rabbi đếm được 613 giới răn khác nhau trong Ngũ Kinh và phân loại theo sự nghiêm trọng của chúng. Từ thuật ngữ ‘nặng’ hay ‘nhẹ’ mà những thuật ngữ ‘tôn vinh’ và ‘lên án’ phát xuất. Trong những lời này, Chúa Giêsu muốn dạy các môn đệ rằng: Họ phải thực hành và dạy Lề Luật, nhưng là Lề Luật đã được Ngài kiện toàn. Việc tuân giữ Lề Luật và truyền thống sẽ đảm bảo sự công chính cho các luật sĩ và người Pharisêu; nhưng sự công chính này không mang lại sự đảm bảo để được vào Nước Trời. Sự công chính của các môn đệ phải vượt qua sự công chính này, đó chính là hoàn toàn quy phục thánh ý Thiên Chúa điều vượt qua việc tuân giữ Lề Luật. Người được xem là lớn nhất trong Nước Trời là người hoàn toàn tìm kiếm và tuân theo thánh ý Thiên Chúa.
Lm. Anthony, SDB.
……………………….
Suy Niệm 3: Chúa đến kiện toàn Lề luật
- Đức Giêsu chính là Đấng Kitô phải đến mà dân Israel đang mong chờ. Ngài đến để hoàn tất mọi lời Thiên Chúa hứa, và để kiện toàn Lề Luật. Ngài đến để đưa Lề Luật tới ý nghĩa trọn hảo. Kiểu nói :”Một chấm, một phết trong Luật cũng không thể qua đi” diễn tả tầm quan trọng của Luật : đó là ý muốn của Thiên Chúa. Thiên Chúa đã muốn dùng Lề Luật để giáo dục con người thì không có Luật gì là nhỏ bé tầm thường. Vì vậy, chúng ta chỉ đạt được sự sống đời đời khi trung thành tuân giữ luật Chúa và Lời Chúa. Chúng ta giữ luật không vì sợ tội, nhưng vì tình yêu. Trong tình yêu, càng cần sự tế nhị từ những điều nhỏ mọn.
- Bất cứ quốc gia hay tổ chức lớn nhỏ nào trong xã hội loài người đề cần có luật, để giữ kỷ cương phép tắc, giữ trật tự an ninh và đảm bảo sự công bằng xã hội.
Ngay từ thời xa xưa, Thiên Chúa đã ban cho con người luật pháp. Nó phát triển và hoàn thiện dần trong lịch sử cứu độ. Luật cũ cho ta ý niệm là dân được tuyển chọn phải sống qua mười điều răn, lời các tiên tri, là những hướng dẫn con người cách thức mến Chúa và yêu người bằng cách chỉ rõ thánh ý Chúa đối với thái độ và hành động trong đời sống thường nhật.
Các luật sĩ và biệt phái giữ luật rất đúng, nhưng giữ “luật vì luật” và kiên định tới mức trở thành câu nệ hình thức cứng nhắc, khắt khe : Luật là cứu cánh. Cách sống của họ trong tư cách bậc thầy và mô phạm làm cho mọi người nghĩ rằng đức công chính chỉ gói gọn trong việc chu toàn lề luật : Tất cả vì luật. Đức Giêsu lên án cách giữ luật hình thức, vì thế biệt phái và luật sĩ đã liệt Ngài vào hàng tội lỗi, khi cho rằng Ngài có thái độ coi thường, bất tuân luật thánh…
- “Thầy đến không phải là để bãi bỏ…”
Những lời Đức Giêsu nói về luật Cựu ước thực sự gây sốc nhất là đối với những người thượng tôn Lề Luật Maisen… Quả thật những lời Đức Giêsu dạy xem ra khó nghe và có vẻ như trái nghịch với luật cũ khiến một số người phản đối; nhưng xét cho cùng, đó không phải là Ngài phá đổ hay phế bỏ Lề Luật mà là Ngài kiện toàn nó. Ngài đào sâu tận nguyên lý của Lề Luật và áp dụng vào hoàn cảnh mới của Tân Ước để thực hành đúng tinh thần của Lề Luật chứ không chỉ theo hình thức bên ngoài. Ta có thể dẫn chứng trường hợp ăn chay chẳng hạn : nhịn đói ít hôm, cúng dường… rồi sau đó bóc lột, ức hiếp người nghèo khổ , thì hành vi ấy còn có nghĩa gì , nó lố bịch và chuốc thêm tội vào mình thôi… Như thế, Đức Giêsu chính là Maisen mới vì Ngài đến kiện toàn Luật Maisen và lời các tiên tri (5 phút Lời Chúa).
- Việc kiện toàn ít nhất mang hai ý nghĩa.
Đức Giêsu đã đến kiện toàn Lề Lật và lời các tiên tri. Như vậy :
– Đối với Do thái, lề luật và tiên tri liên kết với nhau, nên việc kiện toàn của Đức Giêsu có nghĩa là Ngài thực hiện và đưa đến mức độ viên mãn những gì Thiên Chúa đã hứa trong Sách Thánh. Ngài là điểm đến và ứng nghiệm những gì chép trong Cựu Ước. Luật không bị mất hiệu lực một chấm một phẩy nào, nhưng đạt tới sự viên mãn nơi Đức Kitô và nhờ Đức Kitô.
– Từ nay trong Đức Giêsu, luật được tuân giữ với tinh thần tự do và yêu mến Chúa, chứ không phải là một sự bó buộc phải làm hay phải giữ. Từ nay luật mang lấy một diện mạo mới là luật vì sự sống con người chứ không phải kềm hãm con người theo mặt chữ.
Tóm lại, kiện toàn lề luật mà Đức Giêsu dạy chúng ta là không bãi bỏ luật nhưng mặc cho luật một tinh thần mới, nghĩa là vượt qua sự giữ luật cách tiêu cực để thi hành cách tích cực trong Đức Kitô : giữ luật không vì sự bó buộc phải làm mà là với cả sự tự do muốn làm vì lòng mến Chúa và tha nhân, biến luật từ việc kìm hãm bản thân thành sự thanh thoát thánh hóa bản thân, giữ luật không dừng lại ở sự thể hiện ở ngoài mà là cả một tâm hồn ngay thẳng và trong sạch.
- Lề luật giúp cho con người nên thánh và trung thành với Chúa.
Lề luật giống như đường rầy giữ cho xe lửa chạy an toàn, hoặc như sợi dây cương giữ cho con ngựa chạy đúng hướng. Bị buộc sống và làm trong khung khổ của lề luật thì hơi khó chịu đấy. Nhưng ta hãy nghĩ đến lý do và mục đích của luật thì sẽ dễ vâng theo hơn. Hơn nữa, ai biết giữ luật vì tình yêu thì tất cả sẽ trở nên nhẹ nhàng. Thánh Augustinô chia sẻ một kinh nghiệm quí giá :”Ubi amatur, non laboratur” : khi ta yêu thì ta không cảm thấy nhọc nhằn.
- Truyện vui : Giữ luật hình thức.
Vào ngày thứ sáu buộc kiêng thịt, có người tín hữu nọ đi ăn quán. Anh biết quán có món cá, nhưng trong lòng thì thích ăn thịt. Thế là anh ta gọi những món cá mà anh ta biết chắc chắn chủ quán sẽ trả lời là không có.
Rồi anh tự nhủ :”Lạy Chúa, Chúa biết đấy, con đã làm hết cách để gọi nhiều thứ cá mà chẳng có, thôi con đành gọi một tô phở tái để ăn trong ngày thứ sáu buộc kiêng thịt vậy”.
Cầu nguyện xong, anh thi hành liền. Anh đã tự tạo ra những lý do, những hoàn cảnh để có thể khỏi bị lỗi luật Chúa.
Lm. Giuse Đinh Lập Liễm, Gp. Đà Lạt