Trong cuộc sống, có những lúc chúng ta đã chọn sai một con đường, nói một lời không đúng hoặc đưa ra một quyết định khiến mình phải hối tiếc. Điều đáng sợ không hẳn là đã từng sai, nhưng là biết mình sai mà không muốn thay đổi. Bao lâu con người còn biết nhìn lại, còn đủ khiêm tốn để nhận ra sai lầm và can đảm bắt đầu lại, bấy lâu vẫn còn hy vọng. Ngược lại, một người có thể nói rất đúng, tỏ ra rất tốt, nhưng nếu không để điều mình nói biến đổi cách sống, thì những lời tốt đẹp ấy vẫn chưa đưa người đó đến gần Thiên Chúa.
Lời Chúa hôm nay đặt trước chúng ta hai hướng đi trái ngược. Bài đọc thứ nhất cho thấy người đã đi sai đường vẫn có thể tìm lại sự sống khi biết từ bỏ điều dữ và trở về với đường ngay nẻo chính. Tin Mừng cũng cho thấy người con lúc đầu từ chối lời cha, nhưng sau đó biết hối hận và lên đường thực hiện điều cha muốn. Trái lại, người con kia tuy mau mắn thưa vâng, nhưng lời nói ấy lại không trở thành hành động.
Như thế, Thiên Chúa không đóng khung con người trong quá khứ, cũng không chỉ nhìn vào những lời chúng ta nói. Người mở cho mỗi người một con đường trở về. Nhưng sự trở về đích thực phải đi qua một tiến trình: đổi lòng để nhận ra sai lầm, đổi hướng để trở về với Chúa và đổi đời bằng việc thực thi ý Chúa.
1. Đổi lòng để nhận ra sai lầm
Bước đầu tiên của hoán cải luôn diễn ra trong lòng người. Tin Mừng nói về người con thứ nhất bằng một chi tiết rất ngắn nhưng quyết định toàn bộ câu chuyện: “Nó đáp: ‘Con không muốn đâu!’ Nhưng sau đó, nó hối hận” (Mt 21,29). Từ bên ngoài, chưa có gì thay đổi: vườn nho vẫn ở đó, lời của người cha vẫn vậy, công việc vẫn đang chờ. Điều thay đổi trước tiên chính là tâm hồn của người con. Anh bắt đầu nhìn lại lời mình đã nói và nhận ra thái độ của mình đối với cha là không đúng.
Đó cũng là điều ngôn sứ Êdêkien muốn nói khi mô tả người tội lỗi biết nhìn lại cuộc đời: “Nó đã thấy và từ bỏ mọi tội phản nghịch nó phạm” (Ed 18,28). Hoán cải bắt đầu khi con người ngừng tìm lý do để biện minh cho mình và đủ thành thật để nhìn nhận: tôi đã sai, cách suy nghĩ ấy không đúng, lựa chọn ấy không phù hợp với ý Chúa, cách cư xử ấy đã làm tổn thương người khác. Điều này không dễ. Chúng ta thường nhìn thấy lỗi của người khác rõ hơn lỗi của chính mình. Khi xảy ra bất hòa trong gia đình hay cộng đoàn, chúng ta dễ nhớ người khác đã nói gì, đã làm gì, nhưng lại khó nhận ra phần trách nhiệm của mình. Có khi chúng ta còn dùng những lý do rất hợp lý để bảo vệ thái độ của mình. Chính vì thế, sự hoán cải đòi hỏi lòng khiêm tốn: dám để Lời Chúa soi sáng những vùng mà chúng ta thường muốn che giấu.
Giáo lý Hội Thánh Công giáo diễn tả rất rõ điều này khi dạy rằng lời mời gọi hoán cải của Đức Giêsu trước hết không nhắm đến những việc bên ngoài, nhưng đến sự hoán cải của tâm hồn, sự thống hối nội tâm; nếu thiếu sự hoán cải bên trong này, những việc sám hối bên ngoài sẽ trở nên vô ích và giả dối (x. GLHTCG 1430). Vì thế, hoán cải Kitô giáo không bắt đầu bằng việc thay đổi hình ảnh bên ngoài, nhưng bằng việc để Thiên Chúa thay đổi trái tim.
Mỗi người chúng ta đều có thể nhận ra nơi mình một phần của người con thứ nhất. Có những lần chúng ta đã nói “không” với Chúa qua sự ích kỷ, nóng giận, thiếu trung thực, thờ ơ với người đau khổ hoặc cố chấp trong một mối bất hòa. Nhưng Tin Mừng hôm nay đem lại một niềm hy vọng: lời “không” của hôm qua không nhất thiết phải trở thành câu trả lời cuối cùng của đời chúng ta. Chúng ta vẫn có thể đổi lòng. Và khi con người thật sự nhận ra mình cần thay đổi, con đường trở về đã bắt đầu.
2. Đổi hướng để trở về với Chúa
Nhận ra sai lầm mới chỉ là bước đầu. Người con trong Tin Mừng không dừng lại ở cảm giác hối tiếc. Thánh Mátthêu nói: “Nó hối hận, nên lại đi” (Mt 21,29). Hai hành động nối liền với nhau: hối hận rồi lên đường. Nếu chỉ hối tiếc mà vẫn ở nguyên chỗ cũ, anh chưa thực sự làm theo ý cha.
Bài đọc thứ nhất cũng nhấn mạnh điều đó. Người tội lỗi được sống không phải chỉ vì nhận biết mình sai, nhưng vì người ấy “từ bỏ điều dữ nó đã làm, mà thi hành điều chính trực công minh” (Ed 18,27). Vì thế, hoán cải luôn bao hàm một sự đổi hướng. Trong Kinh Thánh, trở về với Thiên Chúa không phải chỉ là thay đổi một vài cảm xúc, nhưng là rời bỏ con đường đang dẫn mình xa Chúa để bước vào con đường Người chỉ dẫn.
Giáo lý Hội Thánh Công giáo diễn tả sự thống hối nội tâm như một sự định hướng lại cách triệt để toàn bộ đời sống, một sự trở về với Thiên Chúa hết lòng; sự trở về ấy bao hàm việc chấm dứt tội lỗi, quay lưng lại với sự dữ, đồng thời ước muốn và quyết tâm thay đổi đời sống trong niềm hy vọng vào lòng thương xót của Thiên Chúa và tin tưởng vào sự trợ giúp của ân sủng Người (x. GLHTCG 1431). Điểm này rất quan trọng. Hoán cải không chỉ là buồn vì quá khứ, nhưng là chọn một hướng đi mới cho tương lai. Các Kitô hữu không được mời gọi sống mãi trong mặc cảm về những gì đã qua. Thiên Chúa cho chúng ta cơ hội đứng dậy và bắt đầu lại. Người tội lỗi trong sách Êdêkien có một quá khứ gian ác, nhưng quá khứ ấy không khóa chặt tương lai của người ấy. Những người thu thuế và những cô gái điếm mà Đức Giêsu nhắc tới trong Tin Mừng cũng mang một quá khứ bị xã hội lên án, nhưng khi họ tin vào lời mời gọi hoán cải, con đường Nước Thiên Chúa được mở ra trước họ.
Trong đời sống cụ thể, đổi hướng có thể là quyết định chấm dứt một thói quen xấu đã kéo dài nhiều năm; là chủ động làm hòa sau một thời gian bất hòa; là trở lại với đời sống cầu nguyện sau những tháng ngày nguội lạnh; là sửa lại cách làm ăn thiếu ngay thẳng; là bước đến Bí tích Hòa Giải sau một thời gian xa cách; hoặc đơn giản là bắt đầu đối xử khác đi với một người mà lâu nay chúng ta không muốn đón nhận.
Thiên Chúa không hỏi chúng ta đã đi sai bao xa cho bằng hôm nay chúng ta có sẵn sàng quay lại hay không. Người con thứ nhất đã từng từ chối cha, nhưng điều quyết định cuối cùng là anh đã đổi hướng và bước vào vườn nho. Cũng vậy, điều quan trọng không phải là chúng ta chưa bao giờ sai, nhưng là sau mỗi lần sai, chúng ta có đủ khiêm tốn để quay trở về với Chúa và bước đi trên con đường của Người hay không.
3. Đổi đời bằng việc thực thi ý Chúa
Đổi lòng và đổi hướng phải dẫn đến đổi đời. Đây chính là điểm quyết định trong dụ ngôn hai người con. Người con thứ hai nói rất đẹp: “Thưa ngài, con đây!”, nhưng rồi lại không đi. Người con thứ nhất nói “không”, nhưng sau đó lại đi. Khi Đức Giêsu hỏi: “Trong hai người con đó, ai đã thi hành ý muốn của người cha?”, những người nghe Người trả lời: “Người thứ nhất” (Mt 21,31). Như thế, tiêu chuẩn cuối cùng không nằm ở lời nói, nhưng ở việc thực thi ý muốn của người cha.
Bài đọc thứ hai đưa chúng ta đến mẫu gương hoàn hảo của sự vâng phục ấy là Đức Kitô. Thánh Phaolô mời gọi: “Giữa anh em với nhau, anh em hãy có những tâm tình như chính Đức Kitô Giêsu” (Pl 2,5). Những tâm tình ấy không dừng lại ở ý hướng, nhưng được thể hiện trong toàn bộ cuộc đời của Người. Đức Kitô “đã hoàn toàn trút bỏ vinh quang, mặc lấy thân nô lệ” và “hạ mình, vâng lời cho đến nỗi bằng lòng chịu chết, chết trên cây thập tự” (Pl 2,7-8). Nơi Đức Giêsu, lời “vâng” với Chúa Cha trở thành một cuộc đời trao hiến.
Giáo lý Hội Thánh Công giáo nhấn mạnh rằng sự hoán cải phải được thực hiện trong đời sống hằng ngày qua những hành động cụ thể: hòa giải với tha nhân, quan tâm đến người nghèo, thực thi và bảo vệ công lý, nhìn nhận lỗi lầm, sửa lỗi huynh đệ, duyệt xét đời sống và xét mình (x. GLHTCG 1435). Như vậy, hoa trái của hoán cải không chỉ được đo bằng những cảm xúc đạo đức, nhưng bằng một đời sống được biến đổi thực sự.
Điều này đặt ra cho mỗi chúng ta một câu hỏi rất cụ thể: những lời “xin vâng” chúng ta vẫn thưa với Chúa đã đi vào cuộc sống đến mức nào? Chúng ta có thể đọc kinh, tham dự Thánh lễ, nghe Lời Chúa và tuyên xưng đức tin, nhưng nếu ra khỏi nhà thờ mà vẫn giữ nguyên sự ích kỷ, gian dối, hận thù và vô cảm, chúng ta có nguy cơ trở thành người con thứ hai: nói “vâng” nhưng không bước vào vườn nho. Ngược lại, đổi đời không nhất thiết bắt đầu bằng những việc lớn lao. Nó có thể bắt đầu từ việc trung thành hơn với bổn phận, dành thời gian cho gia đình, biết nói một lời xin lỗi, tha thứ cho người làm mình tổn thương, giúp đỡ một người đang gặp khó khăn, sống trung thực trong công việc hoặc quảng đại hơn với cộng đoàn. Chính những lựa chọn cụ thể ấy làm cho lời “vâng” với Thiên Chúa trở thành một phần của đời sống.
Kết luận
Lời Chúa hôm nay mở ra trước chúng ta một hành trình rõ ràng: đổi lòng để thành thật nhận ra những gì chưa đúng nơi mình; đổi hướng để rời bỏ con đường cũ và trở về với Thiên Chúa; đổi đời để sự hoán cải được thể hiện bằng những lựa chọn và hành động cụ thể.
Có thể trong quá khứ chúng ta đã nhiều lần giống người con thứ nhất, đã nói “không” với Thiên Chúa bằng những lựa chọn sai lầm. Nhưng Tin Mừng hôm nay cho thấy quá khứ không phải là lời phán quyết cuối cùng. Chúa vẫn cho chúng ta một “hôm nay” để thay đổi: “Này con, hôm nay con hãy đi làm vườn nho” (Mt 21,28).
Vì thế, thay vì chỉ tiếc nuối những gì đã qua, mỗi người hãy tự hỏi: hôm nay, tôi cần thay đổi điều gì trong đời mình? Xin Chúa ban cho chúng ta một trái tim đủ khiêm tốn để nhận ra sai lầm, đủ can đảm để đổi hướng và đủ quảng đại để biến lời “xin vâng” thành một đời sống thực thi thánh ý Người. Bởi điều Thiên Chúa chờ đợi nơi chúng ta không phải là một quá khứ không có lỗi lầm, nhưng là một tâm hồn luôn biết trở về và một cuộc đời ngày càng được biến đổi theo tâm tình của Đức Kitô.
Nguồn: thanhlinh.net/