Trần Mỹ Duyệt
Gần đây hiện tượng nữ tu giảng tĩnh tâm đang gây chú ý tại một số giáo xứ ở Việt Nam cũng như hải ngoại. Một số người tỏ vẻ dè dặt, một số khác thì không chấp nhận. Và thế là có câu hỏi được nêu lên về vấn đề này. Đại khái: “Các soeur có được phép giảng tĩnh tâm không? Việc làm này có được Giáo Luật cho phép không?”
Gọi là hiện tượng vì đây là những sự kiện, hoặc biến cố đang xảy ra và tạo nên những ý kiến, những phản ứng trái chiều giữa các tín hữu Công Giáo. Đối với những người dè dặt hoặc không chấp nhận thì việc làm này có thể xem như phong trào phụ nữ bình quyền ngoài xã hội, hoặc phong trào phụ nữ đòi làm linh mục trong Giáo Hội.
Tuy nhiên, phong trào phụ nữ bình quyền và phong trào phụ nữ đòi làm linh mục khác và không đồng nghĩa với việc các nữ tu được mời tới giảng hay hướng dẫn một buổi tĩnh tâm hoặc hồi tâm, cấm phòng. Mặc dù vậy, từ ngữ “nữ tu” và hành động “tĩnh tâm” chính là vấn đề cần được rõ ràng và hiểu theo đúng nghĩa. Còn việc chấp nhận hay không là tùy từng phán đoán và sự hiểu biết mỗi cá nhân.
THẾ NÀO LÀ TĨNH TÂM?
Theo truyền thống của Giáo Hội, “tĩnh tâm” hay thường gọi là cấm phòng, hồi tâm, tuần đại phúc, là một khoảng thời gian thánh thiện, thực hành đạo đức. Thời gian tìm về với Chúa, tìm về với đời sống tâm linh.
Tĩnh tâm có nhiều hình thức như tuần phòng năm của các linh mục, tu sỹ trong các tu viện, đan viện, dòng tu, cấm phòng hoặc tĩnh tâm tuyên khấn, chịu chức, lĩnh phép hôn phối hoặc quyết định một ơn gọi – sống đời tu hành, dâng hiến hoặc lập gia đình. Ngoài ra còn có những buổi tĩnh tâm trong các dịp hành hương, tĩnh tâm Mùa Vọng, Mùa Chay, hay những dịp đặc biệt như Năm Thánh.
Hoạt động chính của tĩnh tâm hay cấm phòng, hồi tâm, hoặc tuần đại phúc là: Cầu nguyện, tham dự Thánh Lễ, lãnh nhận bí tích hòa giải, và nghe giảng. Vì vậy, từ “giảng” có liên hệ mật thiết với các buổi tĩnh tâm, hồi tâm, hoặc tĩnh tâm. Nó phù hợp với vai trò người giảng, người hướng dẫn là linh mục. Tuy nhiên, trong ngôn ngữ hiện đại đã dẫn đến một số hiểu lầm về thánh chức, chức năng cũng như khả năng người giảng.
VAI TRÒ NỮ TU GIẢNG TĨNH TÂM
Nữ tu là ai? Theo thống kê có khoảng 650.000 nữ tu trên khắp thế giới thuộc hàng ngàn các dòng tu, tu hội khác nhau.
Nữ tu là những phụ nữ hoặc trinh nữ dâng mình cho Chúa trong đời sống tu hành, còn gọi là đời thánh hiến. Họ sống trong các đan viện, tu viện hoặc cộng đoàn với những sinh hoạt khác nhau tùy theo linh đạo của mỗi hội dòng hoặc dòng tu. Họ tuyên khấn ba lời khuyên Phúc Âm là vâng lời, khó nghèo, và khiết tịnh. Một số chuyên về đời sống chiêm niệm, một số vừa chiêm niệm vừa hoạt động xã hội. Họ được gọi bằng các tên gọi như soeur, dì phước, nữ tu, hoặc bình dân hơn là bà dòng. Các tín hữu Việt Nam quen gọi họ bằng “Sơ”, đọc theo âm soeur của tiếng Pháp.
Về phương diện văn hóa, xã hội, và tôn giáo họ là những nhà thần học, những chuyên viên Kinh Thánh và giáo luật, những giảng sư, giáo sư, hoặc giáo viên trong các đại chủng viện, đại học, và trường học. Họ là những y tá, các điều dưỡng viên, bác sỹ tại các trại phong cùi, các viện y tế, nhà thương để chăm sóc các bệnh nhân… Và dĩ nhiên, họ cũng được mời tham gia và giúp trong các buổi tĩnh tâm, hồi tâm hoặc tuần đại phúc.
Vậy vai trò các nữ tu giảng tĩnh tâm hay hồi tâm phải hiểu như thế nào? Việc làm này của các nữ tu có sai Giáo Luật không?
Thật ra các nữ tu hay giáo dân “giảng tĩnh tâm hay giảng hồi tâm” là điều có thể chấp nhận, đôi khi cần thiết và không bị Giáo Luật ngăn cấm. Không có quy định nào cấm các nữ tu hoặc bất cứ giáo dân nào làm việc này. Tuy nhiên, hành động này phải được hiểu đúng vai trò của nó để tránh những hiểu lầm.
Điều 766 Giáo Luật viết: “Có thể chấp nhận cho giáo dân giảng trong một nhà thờ hay một nhà nguyện, nếu nhu cầu đòi hỏi điều đó trong một số hoàn cảnh nhất định, hoặc nếu điều đó hữu ích trong những trường hợp đặc biệt, theo những quy định của Hội đồng Giám mục, miễn là vẫn giữ nguyên những quy định của điều 767 §1.”
Và Điều 767 khoản §1 cắt nghĩa:
§1. Trong các hình thức giảng, bài giảng lễ giữ một vị trí trổi vượt, là một phần của chính phụng vụ và được dành riêng cho tư tế hoặc phó tế, trong suốt năm phụng vụ, phải dựa vào bản văn Thánh Kinh để trình bày các mầu nhiệm đức tin và các quy tắc của đời sống Kitô Giáo trong bài giảng lễ.
Tóm lại việc giảng giải, rao truyền lời Chúa, quảng bá chân lý là bổn phận và trách nhiệm của mọi Kytô hữu. Mỗi tín hữu sau khi chịu phép Thánh Tẩy đều được thông ban Chúa Thánh Thần và chia sẻ nghĩa vụ Ngôn Sứ của Chúa Kytô. Nhưng hành động “giảng dậy” vẫn không ngoài sự chấp thuận và cho phép dựa theo những quy định của Đấng Bản Quyền địa phương vì có liên quan đến chức thánh.
GIẢNG TĨNH TÂM HAY CHIA SẺ, HƯỚNG DẪN, THUYẾT TRÌNH
Giảng dậy, chia sẻ, hướng dẫn, hoặc thuyết trình trong các dịp hành hương, các buổi hồi tâm, tĩnh tâm, tuần phòng, hoặc các kỳ đại hội và hội thảo có những ý nghĩa rất gần gũi và như giống nhau, do đó, cần phân biệt:
– Bài giảng (Homily/Sermon): Đây là điều mà chúng ta thường được nghe nói mỗi khi tham dự các buổi hồi tâm, tĩnh tâm, tĩnh huấn, tuần phòng, hoặc tuần đại phúc.
Bài giảng chính là một suy niệm ngắn nhằm hướng dẫn và áp dụng Lời Chúa trong Thánh Lễ. Nó là một phần của Phụng Vụ Lời Chúa. Chỉ những vị có chức thánh mới được đứng trên bục giảng, trên cung thánh và giảng giải hoặc trình bày. Có hai cách phân biệt bài giảng mà tiếng chuyên môn gọi là Homily và Sermon.
Nguyên ngữ homilia từ Hy Lạp có nghĩa là “đàm đạo” hoặc chia sẻ suy niệm. Homily mang ý nghĩa đặc thù, cô đọng hơn vào ý nghĩa các bài đọc trong Thánh Lễ hôm đó. Trong khi đó sermon xuất phát từ Latin, có nghĩa là “phát biểu, diễn tả” hoặc thuyết trình. Sermon thì khai triển rộng rãi hơn, sâu sắc hơn thường thường có mục đích như một hình thức giảng dậy, thuyết trình về một chủ đề thần học, luân lý, hoặc một ý nghĩa đặc biệt nào trong các chủ đề Phúc Âm.
Theo truyền thống Kytô Giáo, Chính Thống Đông Phương và một số cử hành phụng vụ Anh Giáo áp dụng thình thức Homily. Nhưng anh em Tin Lành và các hình thức phục vụ khác thường áp dụng lối diễn đạt Sermo. Điểm quan trọng là Homily hay Sermon chỉ được cử hành bởi những vị có chức thánh từ Phó Tế trở lên. Dù là Homily hay Sermon mục đích của nó là để giảng dậy và xây dựng sự hiểu biết căn bản về đức tin.
– Giảng dậy (Preaching): Công bố, trình bày một thông điệp, một đề tài mang tính cách tôn giáo hoặc đạo đức. Người trình bày trong tư thế là một sứ giả tinh thần hoặc một nhà trí thức, thông thái. Trong khi Homily và Sermon được rao giảng trên tòa giảng liên quan đến phụng vụ của Giáo Hội trong các Thánh Lễ, Preaching có thể được thực hiện bất cứ ở đâu – một bài giảng Chúa Nhật hoặc một buổi hội họp, một buổi hội thảo, một đại hội, một buổi diễn thuyết về tôn giáo ở một công viên, một hội trường, hay phòng họp.
– Chia sẻ (Sharing): Một hình thức trao đổi trong các buổi học hỏi tại các nhóm nhỏ, các hội đoàn, đoàn thể, hoặc trong các buổi tĩnh tâm, hội thảo, hoặc học hỏi Thánh Kinh. Người trình bày là linh mục, nam nữ tu sỹ hoặc những người am hiểu, và chuyên môn với nhiều kinh nghiệm. Ngoài ra những người tham dự cũng có thể chia sẻ và nói lên cảm nghĩ của riêng mình như một hình thức cùng nhau học hỏi.
– Thuyết trình (Presentation): Mục đích để thông tin, hướng dẫn hoặc huấn luyện về một đề tài hay một chủ đề. Nó có thể được thực hiện ở bất cứ nơi đâu, hội trường, phòng họp, và có thể trong thánh đường giáo xứ. Đề tài hay chủ đề được đi theo một chương trình đã hoặch định sẵn, với sự trợ giúp như slideshows, video, powerPoint, hoặc các giản đồ…
Trước đây, các buổi tĩnh tâm, hồi tâm, các tuần phòng hay tuần đại phúc luôn có kèm theo bí tích hòa giải… nên do linh mục phụ trách. Ngày nay, tĩnh tâm, hồi tâm mang ý nghĩa khác nhiều. Phần lớn là những buổi nói chuyện mang hình thức giảng thuyết, trình bày, thuyết trình, chia sẻ….với giáo dân. Các đề tài được áp dụng đều mang ý nghĩa truyền tải tư tưởng, hướng dẫn, học hỏi, và chia sẻ liên quan đến tu đức, thần học, tín lý, tôn giáo, tình yêu, hôn nhân, gia đình, giáo dục, và xã hội. Một cách chung, ai cũng có thể làm được nếu có khả năng, chuyên môn hay kiến thức.
KẾT LUẬN
Giảng tĩnh tâm, Giảng cấm phòng, Chia sẻ, Thuyết trình, Hướng dẫn, Trình bày… Những từ ngữ này đều được dùng để chỉ một hành động là truyền đạt những hiểu biết, kiến thức chuyên môn, khuyên răn, hoặc an ủi, khích lệ dựa theo từng chủ đề. Các nam nữ tu sỹ hay các nhà chuyên môn, các học giả được mời phụ giúp các buổi hồi tâm, tĩnh tâm, hoặc cấm phòng chỉ nên dừng lại ở quyền ngôn sứ phổ quát, và truyền đạt kiến thức hoặc chuyên môn. Do sự khác biệt giữa thánh chức và chỗ đứng của họ nên việc dùng từ “giảng” rất dễ gây hiểu lầm.
Tóm lại:
Việc các nữ tu hay bất cứ một giáo dân nào được mời giúp các tuần phòng, các buổi tĩnh tâm, hồi tâm trong vai trò chia sẻ, hướng dẫn Lời Chúa, hoặc một chủ đề về đạo đức, luân lý, văn hóa và nhân văn là hoàn toàn được phép. Tuy nhiên vẫn phải dùng đặc ân ngôn sứ với sự ủy quyền và cho phép của Giám mục bản quyền hoặc cha xứ, và vì thế từ ngữ dùng để chỉ sự khác biệt ấy cũng là một yếu tố rất quan trọng. Từ “giảng” trong “giảng tĩnh tâm hay giảng cấm phòng” tránh không nên dùng để chỉ về một buổi nói chuyện, thuyết trình hoặc trình bày một chủ đề của các nam nữ tu sỹ hoặc các nhà chuyên môn trong một buổi hồi tâm, tĩnh tâm hay cấm phòng. Tốt nhất nên dùng từ chia sẻ, hướng dẫn, trình bày hoặc thuyết trình về chủ đề nào đó trong buổi tĩnh tâm, hồi tâm hay cấm phòng. Từ “chia sẻ, hướng dẫn, trình bày hoặc thuyết trình” trong những trường hợp này diễn tả sự khiêm tốn, và cũng nói lên vai trò, vị trí của người tín hữu không có chức thánh trong Giáo Hội.
Nguồn: thanhlinh.net/vi/