Nguyễn Minh Sơn
Chữ X trong “Xmas” theo nghĩa đen có nghĩa là Chúa Kitô kể từ khởi thuỷ Kitô giáo.
Một lần nữa “giữ Christ trong Christmas”. Nhu cầu bảo tồn và duy trì bản chất tôn giáo của ngày lễ này rõ ràng là đúng đắn và chính đáng. Nhưng nói “Xmas” thay vì “Christmas” hoàn toàn không phải là xóa bỏ tên của Chúa Kitô khỏi mùa lễ hội. Trên thực tế, nó hoàn toàn ngược lại.
Mẫu tự X trong “Xmas” theo nghĩa đen có nghĩa là Chúa Kitô kể từ khi Kitô giáo ra đời — hoặc, như một số người thích viết tắt nó, Xtianity.
Trong khi lời chúc “happy holidays” chỉ là một cách để bảo đảm rằng người ta đang chúc mọi người một mùa lễ hội vui vẻ theo tín ngưỡng tôn giáo của họ (hãy nhớ rằng, ví dụ, Hanukkah và Giáng Sinh thường được tổ chức cách nhau vài ngày), thì việc nói (hoặc viết)“Merry Xmas” hoàn toàn không tương đương với việc loại bỏ tên của Chúa Kitô khỏi mùa lễ hội.
Thực ra, đây là một truyền thống khá cổ xưa.
Mẫu tự “X” dùng để chỉ Chúa Kitô vì một lý do đơn giản và dễ hiểu. Từ “Christ” trong tiếng Hy Lạp, ngôn ngữ của Tân Ước, bắt đầu bằng mẫu tự Hy Lạp chi, “X,” đọc là “Xristós” (Χριστός). Chỉ là vấn đề thời gian trước khi các nhà thần học và các kinh sư bắt đầu viết tắt từ “Christ” bằng cách chỉ viết mẫu tự đầu tiên, X, hoặc mẫu tự đầu tiên và thứ hai của từ, XP.
Từ viết tắt IC là viết tắt của Iēsous—tên tiếng Hy Lạp của Chúa Giêsu—sử dụng mâu tự tự đầu tiên và cuối cùng của từ. Tương tự, XC là viết tắt của Christos (Xristos), từ tiếng Hy Lạp có nghĩa là Chúa Kitô. Cả hai từ viết tắt này tạo thành một biểu tượng Kitô giáo truyền thống, đại diện cho Iēsous Christos (Chúa Giêsu Kitô) trong tiếng Hy Lạp.
Mặc dù mẫu tự cuối cùng trong cả hai từ viết tắt đều giống với mẫu tự “C” trong tiếng Latinh, nhưng nó không bắt nguồn từ bảng chữ cái Latinh. Thay vào đó, nó là một dạng của mẫu tự Hy Lạp sigma được gọi là lunate sigma, một biến thể lịch sử có hình dạng giống mẫu tự “C” nhưng hoàn toàn có nguồn gốc từ Hy Lạp.
Những từ viết tắt như thế này khá phổ biến. Từ “God”, theós, thường được thay thế bằng mẫu tự theta trong tiếng Hy Lạp, θ, Mẫu tự đầu tiên trong từ θεός trong tiếng Hy Lạp.
Tiết kiệm không gian
Những từ loại viết tắt này rất phổ biến trong những văn bản Hy Lạp hóa từ thời kỳ cuối cổ đại, và lý do cũng đơn giản và thiết thực: Bề mặt để viết nói chung khá đắt đỏ vào thời đó, và bất kỳ cách nào để tiết kiệm càng nhiều không gian càng tốt khi sao chép bản thảo chắc chắn đều được hoan nghênh.
Trên thực tế, những từ viết tắt này có mặt ở khắp mọi nơi, và xuất hiện cả trong tiếng Hy Lạp và tiếng Latinh. Ví dụ, Thánh Giuse thường được gọi tắt là “PP” (do đó có từ “Pepe” trong tiếng Tây Ban Nha), viết tắt của “Pater Putativus”.
Ngay cả những dấu câu cũng khá hiếm: chúng ta không tìm thấy danh sách nhựng ký hiệu này cho đến thế kỷ thứ bảy, trong tác phẩm Từ nguyên học của Isidore xứ Seville. Không cần phải nói, các nhà nghiên cứu chữ viết cổ thường gặp khó khăn trong việc giải mã một số chữ viết tắt tương đối hiếm gặp trong văn bản cổ đại, hậu cổ đại và trung cổ.
Chữ viết tắt XP cho tên của Chúa Kitô, thường được biết đến như biểu tượng chi rho theo tên tiếng Hy Lạp của hai mẫu tự tạo nên nó (ký tự X và P tương đương về mặt ngữ âm với âm “ch” và “r” của chúng ta), trở nên đặc biệt phổ biến ngay từ nửa đầu thế kỷ thứ tư, khi Hoàng đế La Mã Constantine sử dụng nó trên biểu ngữ quân sự của mình trong trận chiến nổi tiếng tại cầu Milvian. Theo Eusebius, Constantine đã nhận được một khải thị từ trời trong khi cầu nguyện.
Trong khi ông đang cầu nguyện… một dấu hiệu kỳ diệu nhất hiện ra từ trời… khi ngày đã bắt đầu tàn, ông tận mắt thấy chiến lợi phẩm là một cây thánh giá bằng ánh sáng trên bầu trời, phía trên mặt trời, mang dòng chữ: CHINH PHỤC BẰNG ĐIỀU NÀY (In hoc signo vinces, “với biểu tượng này, ngươi sẽ chiến thắng”). Trước cảnh tượng này, chính ông cũng kinh ngạc, và toàn bộ quân đội theo ông trong cuộc viễn chinh này cũng vậy, họ đã chứng kiến phép lạ này.
Có thể hiểu được, những nhà sử học đương thời tranh luận về tính xác thực của câu chuyện của Eusebius, cho rằng đó chỉ là truyền thuyết, hoặc được viết bằng ngôn ngữ thậm xưng điển hình của thời kỳ cuối cổ đại. Dù sao đi nữa, điều chắc chắn là vào thế kỷ thứ năm, biểu tượng Chi-Rhođã được sử dụng rộng rãi trong nghệ thuật Kitô giáo trên khắp Đế chế La Mã, và chữ viết tắt XP cuối cùng đã bỏ chữ P (rho). Vì vậy, hãy thoải mái chúc những người thân yêu của bạn một merry Christmas, một merry XPistmas, hoặc một merry Xmas, theo truyền thống.
Nguồn: thanhlinh.net/vi/