Cuộc tranh luận về sự tham gia của phụ nữ vào Giáo hội Công giáo — bao gồm cả ý tưởng liệu phụ nữ có thể trở thành phó tế hay không — không nằm trong chương trình nghị sự của phiên họp Thượng hội đồng về tính Công đồng tháng này, nhưng các cuộc thảo luận của Thượng hội đồng về chủ đề này vẫn tiếp tục, một số cuộc thảo luận theo lời mời rõ ràng của Đức Thánh Cha Phanxicô.
Vào ngày 2 tháng Mười, Đức Thánh Cha Phanxicô sẽ khai mạc phiên họp thứ hai của Thượng hội đồng về tính Công đồng, phần cuối cùng thuộc giai đoạn “phân định” của tiến trình Thượng hội đồng khởi sự vào năm 2021.
Mặc dù việc phụ nữ được nhận vào các chức thánh như phó tế là một trong những chủ đề lớn tại phiên họp Thượng hội đồng kéo dài một tháng vào năm ngoái, nhưng những nhà tổ chức cho biết vấn đề này hiện nằm trong tay các chuyên gia sau khi Đức Thánh Cha Phanxicô thành lập một ủy ban tại văn phòng giáo lý của Vatican để nghiên cứu vấn đề này theo yêu cầu của các đại biểu Thượng hội đồng năm 2023.
Ủy ban tại Bộ Giáo lý Đức tin (DDF) sẽ cung cấp thông tin cập nhật về công việc của mình trong cuộc họp tháng này với kế hoạch công bố một tài liệu vào giữa năm 2025.
Trong khi các đại biểu và những người tham gia khác tại cuộc họp thượng hội đồng sẽ tập trung vào cách trở thành một Giáo hội trong sứ mệnh, thì cuộc thảo luận về phụ nữ đang diễn ra ở những địa điểm khác: trong ủy ban nghiên cứu, tại cnữngác cuộc họp thượng hội đồng địa phương, trong các sự kiện trực tuyến và với giáo hoàng và các cố vấn hồng y của ngài.
Lập trường của Đức Thánh Cha Phanxicô
Khả năng cho phép phụ nữ Công giáo trở thành phó tế vĩnh viễn là một vấn đề dai dẳng trong triều đại giáo hoàng của Đức Thánh Cha Phanxicô.
Và trong khi Đức Thánh Cha đã nhiều lần bày tỏ mong muốn nghiên cứu vấn đề này, đặc biệt là nhân vật lịch sử của nữ phó tế trong Giáo hội sơ khai, ngài cũng đã đưa ra một câu trả lời chắc chắn rằng “phó tế có chức thánh” không phải là khả năng dành cho phụ nữ.
“Phụ nữ có vai trò phục vụ tuyệt vời với tư cách là phụ nữ, không phải là mục tử, mà là mục tử trong lĩnh vực này, trong các giáo đoàn thánh,” ngài nói với người dẫn chương trình CBS News Norah O’Donnell trong lần xuất hiện trên chương trình “60 Minutes” vào tháng Năm.
Gần đây hơn, Đức Thánh Cha Phanxicô đã nói về những vai trò khác nhau của nam giới và phụ nữ trong Giáo hội qua bài phát biểu trước sinh viên tại Université Catholique de Louvain (UCLouvain) ở Bỉ vào ngày 28 tháng Chín trong chuyến tông du bao gồm một ngày ở Lục Xâm Bảo.
“Những gì đặc trưng cho phụ nữ, những gì thực sự nữ tính, không được quy định bởi sự đồng thuận hay hệ tư tưởng, cũng giống như bản thân phẩm giá được bảo đảm không phải bởi những luật lệ được viết trên giấy mà bởi một luật lệ nguyên bản được viết trong trái tim chúng ta,” ngài nói, sau đó nói thêm rằng “thật kinh khủng khi một người phụ nữ muốn trở thành đàn ông.”
Trong một thông cáo báo chí được ban hành ngay sau cuộc họp, cộng đồng trường đại học đã chỉ trích những phát biểu của ngài về phụ nữ là “mang tính quyết định và giản lược.”
Bảo vệ mình trong một cuộc họp báo trên chuyến bay trở về Roma vào ngày hôm sau, Đức Thánh Cha Phanxicô đã nhắc lại nền tảng thần học cho các tuyên bố hiện tại và nhiều tuyên bố trước đây của mình về phẩm giá của phụ nữ và vai trò khác biệt của họ so với nam giới trong Giáo hội — cái gọi là “nguyên tắc Marian-Petrine” lần đầu tiên được phát triển bởi nhà thần học người Thụy Sĩ nổi tiếng Hans Urs von Balthazar và được viện dẫn trong giáo lý của bốn triều đại giáo hoàng cuối cùng của Giáo hội.
Nguyên tắc này dựa trên các chiều kích của Maria và Thánh Phêrô như những biểu tượng minh họa cho những vai trò khác nhau nhưng bổ sung cho nhau của phụ nữ và nam giới trong Giáo hội.
“Một Giáo hội chỉ có nguyên tắc Petrine sẽ là một Giáo hội mà người ta nghĩ rằng bị thu hẹp lại thành chiều kích thừa tác, không còn gì khác. Nhưng Giáo hội còn hơn cả một thừa tác. Đó là toàn thể dân Chúa. Giáo hội là phụ nữ. Giáo hội là một người phối ngẫu. Do đó, phẩm giá của phụ nữ được phản ảnh theo cách này,” Đức Thánh Cha Phanxicô đã nói trong một cuộc phỏng vấn với Tạp chí America năm 2022.
Trong cuộc phỏng vấn đó, ngài tiếp tục nói rằng phẩm giá của phụ nữ phản ảnh bản chất phu thê của Giáo hội, mà ngài gọi là “nguyên tắc Maria”.
“Con đường không chỉ là chức thánh (được truyền chức). Giáo hội là phụ nữ. Giáo hội là phu thê. Chúng ta chưa phát triển một nền thần học về phụ nữ phản ánh điều này,” Đức Thánh Cha nói.
Một cuộc đối thoại cởi mở
Vào tháng Mười Hai năm 2023, Đức Thánh Cha Phanxicô đã mời các giáo sư thần học đến nói chuyện với ngài và hội đồng cố vấn hồng y của ngài về sự tham gia của phụ nữ vào Giáo hội. Đầu năm nay, những bài phát biểu này đã được xuất bản trong một loạt sách, một trong số đó có tên là “Phụ nữ và các chức thánh trong Giáo hội Công giáo: Một cuộc đối thoại cởi mở”.
Trong lời tựa của cuốn sách tiếng Ý, Đức Thánh Cha Phanxicô đã viết rằng một khía cạnh quan trọng của tính công đồng là có những cuộc đối thoại cởi mở.
“Tiến trình công đồng, như một tiến trình phân định, bắt đầu từ thực tế và kinh nghiệm, trong đối thoại cởi mở và lòng trung thành sáng tạo với truyền thống vĩ đại đã đi trước chúng ta và đồng hành cùng chúng ta,” ngài nói trong lời tựa ngày 25 tháng Ba.
Các bài phát biểu từ những cuộc họp của các nhà thần học với Đức Thánh Cha Phanxicô và nhóm hồng y vào tháng Mười Hai năm 2023 và tháng Hai năm 2024 phần lớn chỉ trích cách đối xử hiện tại với phụ nữ trong Giáo hội và các lập luận thần học của một số giáo hoàng gần đây về chức linh mục chỉ dành cho nam giới và chức phó tế chỉ dành cho nam giới.
Trong bài đóng góp của mình, nhà thần học và giáo sư người Ý, Sơ Linda Pocher, thành viên của Dòng Nữ tu Salêdiêng Don Bosco, cho rằng một số lập luận thông thường về chức linh mục chỉ dành cho nam giới không mạnh mẽ như thường thấy.
“Tôi không có ý nói rằng chúng ta nên xóa bỏ hoàn toàn sự dành riêng cho nam giới đối với chức thánh. Ý tôi là lý lẽ đằng sau sự dành riêng đó là yếu kém, và điều quan trọng là phải nhận ra và nhận thức được điều đó,” bà viết trong “Phụ nữ và các chức thánh trong Giáo hội Thượng hội đồng: Một cuộc đối thoại cởi mở”.
Trong lời chứng của mình, nhà thần học người Ý và là người phụ nữ thánh hiến của Ordo Virginum (“Dòng Trinh nữ”), Giuliva Di Berardino, lập luận rằng Giáo hội Công giáo đang thiếu một chức thánh dành cho phụ nữ “công khai và chính thức”.
“Vấn đề là, chúng ta phải thừa nhận rằng thế giới Công giáo thiếu tính đặc thù của một chức thánh dành cho phụ nữ có thể mở rộng thiên chức làm mẹ thiêng liêng của từng phụ nữ, món quà đặc biệt của họ, đến chiều kích phổ quát của Giáo hội,” bà nói.
Trong một cuốn sách tiếng Ý khác xuất bản sau những cuộc gặp gỡ với các hồng y, ba nhà thần học — hai phụ nữ và một linh mục — đã xem xét một cách phê phán “nguyên tắc Marian-Petrine” của Hans Urs von Balthazar và đặt câu hỏi liệu những cách giải thích khác về Kinh Thánh và về Đức Trinh Nữ Maria có thể hỗ trợ cho một chức thánh dành cho phụ nữ hay không.
Trong lời tựa của cuốn sách này, có tên là “De-Masculinize the Church?”, Đức Thánh Cha Phanxicô viết rằng “chúng ta đã nhận ra, đặc biệt là trong quá trình chuẩn bị và cử hành Thượng hội đồng, rằng chúng ta chưa lắng nghe đủ tiếng nói của phụ nữ trong Giáo hội và rằng Giáo hội vẫn còn nhiều điều phải học hỏi từ họ”.
Ngài nói rằng điểm khởi đầu là sự phản ảnh của Hans Urs von Balthasar về những nguyên tắc Marian và Petrine trong Giáo hội, “một sự phản ảnh đã truyền cảm hứng cho giáo quyền của các giáo hoàng gần đây trong nỗ lực hiểu và đánh giá cao sự hiện diện khác nhau của nam và nữ trong giáo hội.”
“Tuy nhiên, điểm kết thúc nằm trong tay Chúa,” Đức Thánh Cha nói thêm.
“Đây là điều tôi mong muốn tại thời điểm này trong tiến trình của Thượng hội đồng: rằng chúng ta không mệt mỏi khi cùng nhau sánh bước, vì chỉ khi chúng ta bước đi, chúng ta mới là những gì chúng ta phải trở thành, thân thể sống động của Đấng Phục sinh đang chuyển động, ra ngoài, gặp gỡ anh chị em của chúng ta, không sợ hãi, trên đường phố của thế giới,” ngài nói.
Đối với Đức Thánh Cha Phanxicô, hành trình của Thượng hội đồng về tính Công đồng là đích đến, và hành trình đó là lắng nghe những thực tế sống động của anh chị em chúng ta trong Đức Kitô và cùng bước đi với họ.
Như triết gia và nhà thần học Lucia Vantini đã nói trong bài trình bày của bà trước Hội đồng Hồng y năm ngoái: “Vấn đề về các chức thánh hiện không còn nằm trong chương trình nghị sự, nhưng nó đang lơ lửng trong không trung và chúng ta cảm nhận được áp lực của nó: Giống như một bóng ma, nó lang thang trong phòng chúng ta, làm gián đoạn suy nghĩ và ngăn cản sự thẳng thắn giữa chúng ta.”
Nguồn: thanhlinh.net/